Vergi Məcəlləsində hansı dəyişikliklər ediləcək? Kimlərə hansı güzəştlər olunacaq?

Azərbaycanda rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, innovasiya, startaplar, vençur kapitalı və “rəqəmsal səyyahlar”la bağlı genişmiqyaslı qanunvericilik dəyişiklikləri hazırlanır.

Milli Məclisə təqdim olunan qanun layihəsi Vergi Məcəlləsi, Miqrasiya Məcəlləsi, “Sosial sığorta haqqında”, “Gömrük tarifi haqqında”, “Lisenziyalar və icazələr haqqında” və “Dövlət satınalmaları haqqında” qanunlara dəyişiklikləri əhatə edir.

Ən diqqətçəkən məqam odur ki, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahələrində çalışan bəzi şəxslər və şirkətlər üçün 2026-cı il iyulun 1-dən etibarən 20 il müddətinə ciddi vergi güzəştləri nəzərdə tutulur.

Texnologiya sahəsində çalışanlara 20 il gəlir vergisi güzəşti

Layihəyə əsasən, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahələrində çalışan bir sıra mütəxəssislərin muzdlu işdən əldə etdikləri aylıq gəlirlərindən gəlir vergisi 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə 0 faiz dərəcəsi ilə tutulacaq.

Bu güzəşt əsasən aşağıdakı şəxsləri əhatə edə bilər:

• texnologiya sahəsində işləyən yüksəkixtisaslı miqrantlar;
• son 24 ay və daha çox müddətdə Azərbaycanda vergi öhdəliyi olmayan və ya qeyri-rezident olmuş şəxslər;
• bu sahələrdə işləmək üçün Azərbaycana qayıdan Azərbaycan vətəndaşları;
• müəssisələrin bilavasitə elmi-tədqiqat, layihə-axtarış və təcrübə-konstruktor işlərində çalışan mütəxəssisləri.
• Bu, praktikada o deməkdir ki, Azərbaycan texnologiya sektorunda xaricdən mütəxəssis cəlb etmək, ölkədən getmiş yerli kadrları geri qaytarmaq və elmi-tədqiqat yönümlü texniki komandalar formalaşdırmaq üçün vergi baxımından daha rəqabətli rejim yaratmağa çalışır.

Şirkətlər üçün də 20 illik mənfəət vergisi güzəşti

Layihədə yalnız fiziki şəxslər deyil, şirkətlər üçün də geniş güzəştlər nəzərdə tutulur.

Rəqəmsal texnologiyaların, süni intellekt texnologiyalarının və innovasiya məhsullarının hazırlanması, inkişaf etdirilməsi və tətbiqi, eləcə də bu sahələrdə və kibertəhlükəsizlik üzrə xidmətlər göstərən hüquqi şəxslərin həmin fəaliyyətdən əldə etdiyi mənfəət 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə mənfəət vergisindən azad edilə bilər.

Bu güzəşt texnologiyalar parkının rezidentləri olmayan şirkətlər üçün də nəzərdə tutulur. Yəni layihə qəbul edilərsə, texnologiya sektoruna verilən güzəştlər yalnız texnopark rezidentləri ilə məhdudlaşmayacaq, daha geniş sahibkarlıq subyektlərini əhatə edəcək.

Amma burada mühüm şərt var. Əgər şirkət xidmətlərini və ya məhsullarını xaricdə qeydiyyatda olan qeyri-rezident şəxslərə təqdim edirsə, güzəşt yalnız həmin ixrac gəlirlərinin Azərbaycandakı bank və ya digər ödəniş hesablarına köçürüldüyü halda tətbiq olunacaq. Başqa sözlə, dövlət texnologiya ixracını stimullaşdırmaqla yanaşı, həmin gəlirlərin ölkəyə gətirilməsini də şərt kimi qoyur.

Fiziki şəxslər də texnologiya gəlirlərinə görə 20 il vergidən azad ola bilər

Layihəyə əsasən, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, innovasiya məhsullarının hazırlanması, inkişaf etdirilməsi və tətbiqi, eləcə də kibertəhlükəsizlik sahəsində xidmət göstərən fiziki şəxslərin həmin fəaliyyətdən əldə etdiyi gəlirlər də 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə gəlir vergisindən azad edilə bilər.

Bu, fərdi sahibkar kimi çalışan proqramçılar, kibertəhlükəsizlik mütəxəssisləri, texnoloji həllər hazırlayan şəxslər, innovasiya məhsulu yaradan mütəxəssislər üçün mühüm yenilikdir.

Amma layihədə sadə “al-sat” əməliyyatlarının güzəştə düşməməsi üçün ayrıca məhdudiyyət də var. Məsələn, avadanlığa yalnız üçüncü şəxslərə məxsus proqram təminatını yükləyib satmaq, qablaşdırma və ya sadə quraşdırma etmək güzəşt üçün əsas sayılmayacaq. Güzəşt yalnız vergi ödəyicisinin bilavasitə özünün yaratdığı qeyri-maddi aktivlər, proqram təminatı, innovasiya məhsulu, nou-hau inteqrasiyası və ya avadanlıq üzərində əsaslı texnoloji dəyişiklik olduğu halda tətbiq ediləcək.

Bu nə deməkdir? Dövlət güzəşti real texnoloji dəyər yaradanlara vermək istəyir, sadəcə idxal edib yenidən satan və ya sadə quraşdırma xidməti göstərənlərə yox.

Dividend gəlirləri də güzəştə düşür

Layihədə texnologiya şirkətlərinin dividend ödənişləri ilə bağlı da ciddi güzəşt nəzərdə tutulur.

Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, innovasiya məhsullarının hazırlanması və kibertəhlükəsizlik sahəsində xidmətlər göstərən hüquqi şəxslər tərəfindən ödənilən dividendlər 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə vergidən azad edilə bilər.

Bu mexanizm investorlar üçün texnologiya şirkətlərinə sərmayə qoyuluşunu daha cəlbedici edə bilər. Çünki investor yalnız şirkətin böyüməsindən deyil, gələcək dividend gəlirlərindən də vergi baxımından daha əlverişli rejimdə yararlana bilər.

Startaplara investisiya edənlər üçün yeni güzəştlər

Layihənin ən vacib istiqamətlərindən biri startaplara, texnopark rezidentlərinə və vençur kapitalı fondlarına investisiya qoyuluşunun stimullaşdırılmasıdır.

Fiziki şəxslər tərəfindən “Startap” şəhadətnaməsi və ya sənaye və texnopark qeydiyyat şəhadətnaməsi almış rezident hüquqi şəxslərə, həmçinin vençur kapitalı fondlarına nağdsız qaydada yatırılan investisiya məbləğinin 100 faizi həmin şəxsin vergitutulan ümumi gəlirindən çıxıla bilər.

Bənzər güzəşt hüquqi şəxslər üçün də nəzərdə tutulur. Hüquqi şəxslər tərəfindən vençur kapitalı fondlarına, startaplara və texnopark rezidentlərinə yatırılan investisiya məbləğinin 100 faizi vergitutulan mənfəətdən çıxıla bilər.

Amma güzəştin tətbiqi üçün mühüm şərtlər var:

• gəlirdən və ya mənfəətdən çıxılan məbləğ investorun həmin il üzrə vergitutulan gəlirinin və ya mənfəətinin 50 faizindən çox olmamalıdır;
• investor və investisiya cəlb edən şirkət qarşılıqlı surətdə asılı şəxslər olmamalıdır;
• investor investisiya nəticəsində şirkətdə 50 faiz və daha çox paya və ya səsvermə hüququna sahib olmamalıdır;
• əldə edilmiş pay, səhm və ya investisiya müqaviləsi üzrə hüquqlar ən azı 3 il saxlanılmalıdır.

Bu şərtlər güzəştdən sui-istifadənin qarşısını almağa yönəlib. Yəni şirkət sahibi öz başqa şirkətinə formal investisiya qoyub vergi bazasını azaltmaq imkanına malik olmamalıdır.

Əgər investor 3 il tamam olmadan payını satarsa və ya investisiya məbləğini geri çağırarsa, əvvəllər gəlirdən və ya mənfəətdən çıxılmış məbləğ yenidən vergitutulan gəlirə və ya mənfəətə əlavə ediləcək.

Bununla belə, əgər investisiya cəlb edən şirkət müflis olarsa və ya ləğv edilərsə, bu, payın özgəninkiləşdirilməsi sayılmayacaq və əvvəlki güzəşt bərpa edilməyəcək. Bu, startap investisiyalarının riskli xarakterini nəzərə alan mühüm mexanizmdir.

Vençur kapitalı fondları üçün xüsusi rejim

Qanun layihəsində vençur kapitalı fondları üçün də ayrıca güzəşt paketi nəzərdə tutulur.

Vençur kapitalı fondlarının investisiya fəaliyyətindən, yəni iştirak paylarının və səhmlərin təqdim edilməsindən, dividend alınmasından əldə etdikləri mənfəətin 100 faizi vergidən azad edilə bilər.

Bundan başqa, vençur kapitalı fondlarının rezident və ya qeyri-rezident hüquqi şəxslərin nizamnamə kapitalında sahib olduğu iştirak payına və ya səhmə görə əldə etdikləri dividend gəlirlərinin də 100 faizi vergidən azad edilir.

Fondların iştirakçılarına, investorlarına və payçılarına ödənilən dividendlər də güzəşt dairəsinə daxil edilir.

Bu dəyişikliklər qəbul olunarsa, Azərbaycanda vençur kapitalı bazarının formalaşması üçün daha əlverişli hüquqi və vergi mühiti yarana bilər. Bu, xüsusilə erkən mərhələdə olan texnologiya şirkətləri üçün önəmlidir, çünki belə şirkətlər ənənəvi bank kreditlərinə çıxışda çətinlik çəkirlər və adətən kapital investisiyasına ehtiyac duyurlar.

Rəqəmsal səyyah anlayışı qanunvericiliyə daxil edilir

Layihə Azərbaycanda “rəqəmsal səyyah” anlayışını da hüquqi dövriyyəyə daxil edir.

Rəqəmsal səyyah dedikdə, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahəsində fəaliyyətini informasiya-kommunikasiya texnologiyaları vasitəsilə distant həyata keçirən, gəlirini isə xarici mənbələrdən əldə edən əcnəbi və ya vətəndaşlığı olmayan şəxs nəzərdə tutulur.

Bu şəxslərə Azərbaycanda müvəqqəti və ya daimi yaşamaq üçün icazə almaq imkanı yaradılır. Bunun üçün onların xarici mənbələrdən sabit gəliri olduğunu təsdiq edən sənədlər tələb olunacaq.

Layihəyə əsasən, işgüzar səfər vizası və müvəqqəti yaşama icazəsi üçün rəqəmsal səyyahın son 6 ay ərzində minimum aylıq əməkhaqqının 13 misli məbləğindən az olmayan orta aylıq sabit gəliri olmalıdır.

Daimi yaşama icazəsi üçün isə tələb daha yüksəkdir: son 6 ay üzrə orta aylıq sabit gəlir minimum aylıq əməkhaqqının 26 mislindən az olmamalıdır.

Bu yanaşma Azərbaycanı rəqəmsal nomadlar üçün potensial regional mərkəzə çevirmək məqsədi daşıya bilər. Amma güzəştin tətbiqi üçün rəqəmsal səyyahın vergi orqanında uçota alınması və sənaye və ya texnologiyalar parkının rezidenti kimi qeydiyyatdan keçməsi də nəzərdə tutulur.

Rəqəmsal səyyahın xarici şirkətlə işləməsi həmin şirkətin Azərbaycanda daimi nümayəndəliyi sayılmayacaq

Layihədə biznes üçün mühüm bir aydınlaşdırma da var.

Rəqəmsal səyyah xarici qeyri-rezident müəssisə və ya sahibkarla əmək və ya mülki-hüquqi müqavilə əsasında Azərbaycandan distant işləyərsə, bu fəaliyyət həmin xarici şirkətin Azərbaycanda daimi nümayəndəliyi hesab olunmayacaq.

Bu, xarici şirkətlər üçün vacib siqnaldır. Çünki bir çox ölkələrdə əməkdaşın ölkə daxilindən işləməsi xarici şirkət üçün əlavə vergi riskləri yarada bilər. Layihə isə bu riski azaltmağa çalışır: xarici şirkət Azərbaycanda ofis açmadan və daimi nümayəndəlik yaratmadan rəqəmsal səyyah vasitəsilə əməkdaşlıq edə biləcək.

Frilanserlər üçün də ayrıca hüquqi çərçivə yaradılır

Layihədə “frilanser” anlayışı da müəyyən edilir. Frilanser muzdlu işçi cəlb etmədən, rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahələrində mülki-hüquqi müqavilə əsasında müstəqil şəkildə və ödənişli xidmət göstərən və ya iş yerinə yetirən, sənaye və ya texnologiyalar parkının rezidenti olan fiziki şəxs kimi təqdim olunur.

Bu şəxslər vergi orqanında qeydiyyata alındıqdan, sənaye və ya texnologiyalar parkının rezidenti kimi qeydiyyatdan keçdikdən və qeydiyyat şəhadətnaməsini aldıqdan sonra ölkə ərazisində fəaliyyət göstərə və nəzərdə tutulan vergi güzəştlərindən istifadə edə biləcəklər.

Bu dəyişikliklər frilanser fəaliyyətini daha rəsmi, vergi baxımından daha aydın və hüquqi baxımdan daha təhlükəsiz modelə çevirə bilər.

Elmi-tədqiqat xərcləri 250 faiz həcmində gəlirdən çıxıla bilər

Layihənin biznes üçün ən maraqlı hissələrindən biri elmi-tədqiqat, layihə-axtarış və təcrübə-konstruktor işləri ilə bağlıdır.

Hazırkı yanaşmaya dəyişiklik edilərək innovasiya məhsulunun hazırlanması çərçivəsində bilavasitə aparılan və ya startaplara, texnologiyalar parkının rezidentlərinə, ali təhsil və elmi-tədqiqat müəssisələrinə sifariş edilən elmi-tədqiqat işlərinə çəkilən nağdsız əməliyyat xərclərinin 2,5 əmsalı ilə, yəni faktiki xərcin 250 faizi həcmində gəlirdən və ya mənfəətdən çıxılması nəzərdə tutulur.

Sadə desək, şirkət innovasiya məhsulu hazırlamaq üçün 100 min manatlıq uyğun elmi-tədqiqat xərci çəkərsə, vergi məqsədləri üçün 250 min manat xərc tanına bilər.

Bu güzəşt əsas vəsaitlərin və qeyri-maddi aktivlərin alınmasına şamil edilmir. Əhatə dairəsinə əsasən bilavasitə elmi-tədqiqat fəaliyyətində çalışan işçilərin əməkhaqqı və sosial ödənişləri, sınaq və eksperimentlər üçün istifadə edilən materiallar, sertifikatlaşdırma və ekspertiza xidmətləri, həmçinin elmi-tədqiqat işlərində istifadə edilən avadanlıqlar üzrə amortizasiya daxildir.

Bununla yanaşı, layihə texnoloji və ya sənaye uğursuzluğu riskini də tanıyır. Yəni innovasiya layihəsi obyektiv səbəbdən gözlənilən nəticəni verməzsə, düzgün rəsmiləşdirilmiş elmi-tədqiqat xərcləri yenə də əsaslandırılmış xərc kimi qəbul ediləcək. Bu, innovasiya mühitində vacib yanaşmadır, çünki texnologiya layihələrində uğursuzluq riski biznesin normal hissəsidir.

Bulud xidmətləri üzrə vergi və ƏDV güzəşti

Startap və texnopark rezidentləri üçün daha bir vacib yenilik bulud xidmətləri ilə bağlıdır.

Layihəyə əsasən, “Startap” şəhadətnaməsi və ya texnopark qeydiyyat şəhadətnaməsi almış vergi ödəyicilərinin öz fəaliyyətlərini təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasında daimi nümayəndəliyi olmayan qeyri-rezident şəxslərdən aldıqları bulud hesablama xidməti, IaaS, PaaS, SaaS və API xidmətləri üzrə ödənişlərdən ödəmə mənbəyində vergi tutulmayacaq.

Həmçinin bu əməliyyatlar üzrə əlavə dəyər vergisi öhdəliyinin yaranmaması da nəzərdə tutulur.

Bu, texnologiya şirkətləri üçün real xərc azaldıcı mexanizmdir. Çünki müasir startapların və proqram təminatı şirkətlərinin xərclərində xarici bulud servisləri, server infrastrukturu, platforma və tətbiqi proqramlaşdırma interfeysi xidmətləri mühüm yer tutur.

Amma güzəşt yalnız şirkətin öz fəaliyyəti üçün aldığı xidmətlərə şamil olunur. Bu xidmətlərin üçüncü şəxslərə təkrar satışından əldə edilən gəlir güzəşt dairəsinə daxil deyil.

Texnoloji avadanlıq idxalı üçün gömrük və ƏDV güzəştləri

Layihədə rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları və innovasiya məhsullarının hazırlanması ilə məşğul olan şəxslər üçün idxal güzəştləri də nəzərdə tutulur.

Müvafiq təsdiqedici sənəd əsasında siyahısı müəyyən ediləcək texnika, texnoloji avadanlıq və qurğular, habelə dəstləşdirici hissələr, materiallar və xammal 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə ƏDV-dən azad edilə bilər.

Gömrük tarifi üzrə isə oxşar idxal güzəşti 2026-cı il iyulun 1-dən 10 il müddətinə nəzərdə tutulur.

Bu, texnologiya istehsalı, aparat təminatı, prototipləşdirmə, laboratoriya avadanlığı və innovasiya məhsulu hazırlayan bizneslər üçün mühüm yenilikdir. Çünki belə layihələrdə ilkin avadanlıq və komponent xərcləri yüksək olur.

Əmlak və torpaq vergisi üzrə 20 illik azadolma

Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, innovasiya məhsullarının hazırlanması və tətbiqi, həmçinin kibertəhlükəsizlik sahəsində fəaliyyət göstərən sahibkarlıq subyektlərinin həmin fəaliyyət prosesində istifadə etdiyi əmlak və torpaqlara görə də 2026-cı il iyulun 1-dən 20 il müddətinə vergi güzəşti nəzərdə tutulur.

Bu, texnologiya şirkətlərinin ofis, laboratoriya, data mərkəzi, istehsal və sınaq infrastrukturu ilə bağlı vergi yükünü azalda bilər.

Səyyar vergi yoxlamaları üçün 90 iş günü limiti

Layihədə biznes üçün ümumi xarakterli mühüm dəyişikliklərdən biri də səyyar vergi yoxlamalarının müddəti ilə bağlıdır.

Təklifə əsasən, bir vergi ödəyicisində aparılan səyyar vergi yoxlamasının ümumi xronoloji davametmə müddəti heç bir halda 90 iş günündən artıq ola bilməyəcək. Bu müddətə uzadılma, dayandırılma və əlavə vergi yoxlamasının təyin edilməsi halları da daxil ediləcək.

Müddət başa çatdıqdan sonra həmin yoxlama çərçivəsində vergi ödəyicisinə əlavə vergilər, faizlər və maliyyə sanksiyaları hesablanmasına yol verilməyəcək.

Bu dəyişiklik vergi yoxlamalarının müddətinin uzanması riskini azaltmağa və biznes üçün hüquqi müəyyənliyi artırmağa yönəlib.

Startapların hesablarının dondurulması ilə bağlı yumşalma

Layihəyə əsasən, “Startap” şəhadətnaməsi almış vergi ödəyiciləri və sənaye və texnologiya parklarının rezidentləri üçün ilk 3 il ərzində müəyyən qoruyucu mexanizm tətbiq edilə bilər.

Əgər vergi yoxlamaları nəticəsində hesablanmış vergilər, sosial sığorta, icbari tibbi sığorta, işsizlikdən sığorta haqları, faizlər və maliyyə sanksiyaları üzrə ümumi borc 50 min manatdan çox deyilsə və həmin borcla bağlı yuxarı vergi orqanına və ya məhkəməyə şikayət verilibsə, şikayət üzrə qərar qanuni qüvvəyə minənədək bank hesablarının məxaric əməliyyatları üzrə dondurulmasına dair sərəncam göndərilməyəcək.

Bu güzəşt riskli vergi ödəyicilərinə şamil edilməyəcək.

Bu mexanizm startapların erkən mərhələdə vergi mübahisələri səbəbindən fəaliyyətinin tam dayanmasının qarşısını almağa yönəlib.

Dövlət satınalmalarında startaplara üstünlük verilə bilər

Layihə “Dövlət satınalmaları haqqında” qanuna da mühüm dəyişikliklər gətirir.

Dövlət müəssisələri tərəfindən aparılan satınalmalarda startaplar və ya sənaye və texnologiyalar parklarının rezidentləri tərəfindən təqdim edilən innovasiya məhsulları üçün güzəştlər nəzərdə tutulur.

Dəyəri 100 min manatadək olan innovasiya məhsullarının satın alınması zamanı ən azı 3 təchizatçıdan qiymət təklifi alınması və tələblərə uyğun ən aşağı qiymətin seçilməsi şərti ilə xüsusi mexanizm tətbiq edilə bilər.

Bundan əlavə, ehtimal olunan qiyməti 250 min manatadək olan satınalmalarda startap və ya sənaye və texnologiyalar parklarının rezidenti tərəfindən təqdim edilən innovasiya məhsulları üzrə təklifin xeyrinə 20 faizə qədər satınalma güzəşti tətbiq oluna bilər.

Bu nə deməkdir? Əgər startapın innovativ məhsulu rəqibin təklifindən bir qədər baha olsa belə, qiymətləndirmə zamanı ona müəyyən üstünlük verilə bilər. Məqsəd dövlət satınalmaları vasitəsilə yerli innovasiya məhsullarına bazara çıxış imkanı yaratmaqdır.

İnnovasiya məhsulu necə müəyyən ediləcək?

Layihəyə əsasən, hər bir məhsul avtomatik olaraq innovasiya məhsulu sayılmayacaq.

Malın, işin, xidmətin və ya texnoloji həllin innovasiya məhsulu olması müvafiq dövlət qurumunun verdiyi təsdiqedici sənəd əsasında müəyyən ediləcək. Təchizatçı məhsulun təsviri, təyinatı, texniki və keyfiyyət göstəriciləri, eləcə də innovativliyini əsaslandıran sənədlərlə müraciət etməli olacaq.

Məhsulun innovasiya məhsulu sayılması üçün aşağıdakı hallardan biri əsas ola bilər:

• patentlə təsdiqlənməsi və ya proqram təminatı üzrə əqli mülkiyyət hüququnun qeydiyyata alınması;
• real iş şəraitində tənzimləyici test mühitindən uğurla keçməsi;
• ixtisaslaşmış elmi-tədqiqat müəssisələri tərəfindən təsdiqlənməsi;
• vençur kapitalı fondu, investisiya fondu və ya beynəlxalq təşkilat tərəfindən investisiya və ya qrant alması;
• akselerasiya və ya inkubasiya proqramını uğurla başa vurması;
• beynəlxalq innovasiya müsabiqəsində qalib və ya mükafatçı olması.

Müraciətə 5 iş günü ərzində baxılması nəzərdə tutulur.

Dövlət proqram təminatı alanda mənbə kodu və hüquqlar məsələsi tənzimlənir

Layihənin daha bir mühüm hissəsi dövlət qurumları tərəfindən proqram təminatı və informasiya sistemlərinin alınması ilə bağlıdır.

Dövlət hakimiyyəti səlahiyyətlərinin icrası, əsas dövlət informasiya ehtiyatlarının və sistemlərinin formalaşdırılması və təkmilləşdirilməsi, həmçinin rəqəmsal xidmətlərin göstərilməsi üçün alınan proqram təminatında mənbə kodu və əqli mülkiyyət hüquqları məsələsi əvvəlcədən həll edilməlidir.

Layihəyə görə, belə proqram təminatının mənbə kodu və ona dair müstəsna əqli mülkiyyət hüquqları, yaxud qeyri-məhdud, ödənişsiz, üçüncü şəxslərə ötürülə bilən və mənbə kodunda dəyişiklik etməyə imkan verən lisenziya satınalan təşkilata verilməlidir.

Bu tələbin məqsədi dövlətin bir təchizatçıdan texnoloji asılı vəziyyətə düşməsinin qarşısını almaqdır.

Amma bu qayda bütün proqram təminatlarına şamil edilmir. Məsələn, daxili idarəetmə prosesləri üçün alınan hazır informasiya məhsulları, müəssisə resurslarının planlaşdırılması sistemləri və abunəlik əsaslı xidmətlər bu tələbdən istisna edilir. Belə məhsullarda əsas tələb məlumat bazalarına sərbəst çıxış, açıq proqramlaşdırma interfeysləri və məlumatların maneəsiz daşınması imkanının təmin edilməsidir.

Pilot tətbiq mexanizmi yaradılır

Dövlət satınalmalarında innovasiya məhsulları üçün pilot tətbiq mexanizmi də nəzərdə tutulur.

Əgər satınalma predmetinin dəqiq texniki göstəricilərini əvvəlcədən müəyyənləşdirmək mümkün deyilsə və söhbət innovasiya məhsulunun yaradılmasından gedirsə, satınalan təşkilat ikimərhələli tender çərçivəsində pilot tətbiq prosesi həyata keçirə bilər.

Bu zaman ilkin təklifləri məqbul sayılan təchizatçılarla pilot tətbiq müqaviləsi bağlanacaq. Hər bir belə müqavilənin məbləği 1 milyon manatdan, icra müddəti isə 12 aydan çox ola bilməz.

Pilot tətbiq müqaviləsində prototipin yaradılması, sınaqdan keçirilməsi, aralıq hədəf göstəriciləri, mərhələli ödənişlər, məlumatların mühafizəsi, məxfilik, təhlükəsizlik auditi, çıxış strategiyası və əqli mülkiyyət hüquqlarının bölgüsü kimi məsələlər əvvəlcədən müəyyən edilməlidir.

Əgər təchizatçı aralıq hədəf göstəricilərinə cavab verməsə, sınaq mərhələsindən kənarlaşdırıla və müqavilə ləğv edilə bilər. Bu halda təchizatçıya əlavə cərimə tətbiq olunmayacaq, o, etibarsız təchizatçı sayılmayacaq və yalnız faktiki uğurla icra etdiyi mərhələyə görə ödəniş alacaq.

Bu mexanizm startaplar üçün vacibdir. Çünki innovasiya məhsulları çox vaxt tam hazır məhsul kimi deyil, sınaq və prototip mərhələsində bazara çıxır.

İşçilərin peşə hazırlığı xərcləri də gəlirdən çıxılacaq

Layihəyə görə, işçilərin peşə hazırlığının artırılması, yeni ixtisasa yiyələnməsi və ixtisasının yüksəldilməsi üçün çəkilən xərclər gəlirdən çıxıla biləcək.

Bu xərclər əvvəlki ilin əməyin ödənişi fondunun 3 faizi həddində tanınacaq. Yeni yaradılmış işəgötürənlər üçün isə cari ilin ötən dövrünün əməkhaqqı fondu əsas götürüləcək.

Əgər faktiki xərclər bu limitdən az olarsa, gəlirdən faktiki məbləğ çıxılacaq. Limitdən istifadə olunmayan hissə isə növbəti illərdə nəzərə alına biləcək.

Bu, şirkətləri əməkdaşların təliminə və ixtisasartırmasına daha çox vəsait ayırmağa təşviq edə bilər.

Sosial sığorta üzrə ayrıca güzəştli rejim

Layihə texnologiya sahəsində çalışan sığortaolunanlar üçün sosial sığorta haqları üzrə ayrıca dərəcələr də müəyyən edir.

Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt texnologiyaları, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahələrində sahibkarlıq fəaliyyəti həyata keçirən sığortaedənlərdə çalışan şəxslərin aylıq gəlirlərindən sosial sığorta haqqı gəlir səviyyəsinə görə fərqli dərəcələrlə hesablanacaq.

Aylıq gəlir 200 manatadək olduqda ümumi sosial sığorta haqqı 14 faiz olacaq. Bunun 2 faizi işçinin gəlirindən tutulacaq, 12 faizi işəgötürən tərəfindən ödəniləcək.

Aylıq gəlir 200 manatdan 8000 manatadək olduqda ümumi sosial sığorta yükü 12 faiz olacaq.

Aylıq gəlir 8000 manatdan çox olduqda isə ümumi sosial sığorta yükü 10 faiz olacaq.

Bu yanaşma yüksəkmaaşlı texnologiya mütəxəssislərinin işə götürülməsi zamanı əməkhaqqı üzrə ümumi xərc yükünü azaltmağa yönəlib.

Əsas nəticə: Azərbaycan texnologiya sektoru üçün uzunmüddətli güzəşt rejimi qurmaq istəyir

Qanun layihəsi qəbul edilərsə, Azərbaycanda texnologiya, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, innovasiya, startap və vençur kapitalı sahələri üçün yeni mərhələ başlaya bilər.

Layihənin fəlsəfəsi aydındır: texnologiya şirkətlərinə uzunmüddətli vergi sabitliyi vermək, xarici və yerli mütəxəssisləri cəlb etmək, startaplara investisiya axınını artırmaq, dövlət satınalmalarını innovasiya üçün bazar alətinə çevirmək və elmi-tədqiqat xərclərini biznes üçün daha sərfəli etmək.

Ən mühüm dəyişikliklər bunlardır:

• texnologiya sahəsində çalışan bəzi mütəxəssislər üçün 20 il müddətinə 0 faiz gəlir vergisi;
• rəqəmsal texnologiya, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik və innovasiya sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün 20 illik mənfəət vergisi güzəşti;
• bu sahələrdə çalışan fiziki şəxslərin gəlirlərinin 20 il vergidən azad edilməsi;
• texnologiya şirkətlərinin dividend ödənişləri üzrə güzəştlər;
• startaplara, texnopark rezidentlərinə və vençur fondlarına investisiya edənlər üçün gəlirdən və mənfəətdən çıxılma mexanizmi;
• vençur kapitalı fondlarının mənfəət və dividend gəlirlərinə görə geniş azadolmalar;
• rəqəmsal səyyahlar üçün hüquqi status və yaşayış icazəsi mexanizmi;
• bulud xidmətləri üzrə ödəmə mənbəyində vergi və ƏDV güzəştləri;
• elmi-tədqiqat xərclərinin 250 faiz həcmində gəlirdən çıxılması;
• innovasiya məhsullarına dövlət satınalmalarında 20 faizə qədər üstünlük;
• səyyar vergi yoxlamaları üçün 90 iş günü limiti;
• startapların ilk 3 ildə 50 min manatadək mübahisəli borca görə hesablarının dərhal dondurulmaması.

Bu dəyişikliklərin real təsiri isə onların necə tətbiq olunacağından, meyarların hansı qurum tərəfindən və hansı şəffaflıqla müəyyən ediləcəyindən, həmçinin güzəştlərdən istifadə prosedurlarının biznes üçün nə dərəcədə sadə olacağından asılı olacaq.

Əgər mexanizmlər praktikada çevik və şəffaf işləsə, qanun layihəsi Azərbaycanın texnologiya və innovasiya ekosistemi üçün ən ciddi stimullaşdırıcı paketlərdən birinə çevrilə bilər.