Dəfniylə də mesaj verən LİDER
Aktual
09:22
Nəhayət ki, bu həftə İslam dininin, o cümlədən şiəliyin qaydalarına zidd olaraq onu dəfn etdilər. Səbəbsə siyasi idi. Dəfn mərasimindəki izdiham, o cümlədən xarici qonaqların dünyaya mesaj idi:
İran rejiminin daxili dayaqları güclü, nüfuzu yüksəkdir.
Etiraf etmək lazımdır ki, rejimin belə qüdrətli olması ilk növbədə onun – Seyid Əli Hüseyni Xameneinin nailiyyətidir. Bu rejimi Xomeyni qurdu, amma məhz Xamenei saxlayırdı. Faktiki olaraq İranda unikal dövlətçilik modeli mövcuddur – klerikal cümhuriyyət. Tarixdə yeni və dayanıqlı dövlətçilik modelləri nadirdir. Məsələn, Afina demokratiyası (e.ə. VI əsr), Roma respublikası (e.ə. VI əsr) və imperiyası (e.ə. I əsr), İngiltərədəki konstitusiya monarxiyası (XVII əsr), ABŞ (XVIII əsr), Fransa Respublikası (XVIII əsr), bolşevik Rusiyası (XX əsr) və s. Yeri gəlmişkən, ilk modellərdən biri də elə İranadır: müasir mənada ilk imperiya Əhəməni dövləti olub (e.ə. VI əsr).
Məhz son 40 ilə Xamenei İranda düzgünməxsus siyasi, hüquqi, iqtisadi və hərbi model yaradıb. Dövlət dini olsa da, orada demokratiya da var: seçkilərə buraxılanlar arasında qismən sağlam rəqabət var (müqayisə üçün guya ABŞ-da hər kəs pulu olmadan seçkidə real olaraq nəzarətə götürülə bilər ki?), dinc küçə etirazları icazəlidir və s. Qərbin gücünə baxmayaraq, İranda elm və inkişaf inkişaf edib, iqtisadiyyat ən az dayanıqlıdır. Bu ölkənin hərbi qüdrətini də son bir ildə əyani gördük: əyilmədi, sınmadı, sonadək döyüşdü, vəzifəliləri qaçmadı, öldülər, amma dönmədilər. Ən əsasları rejimin daxili fəaliyyətinə qədərdir. Çoxetnoslu bu millətçiliyin təsiri azdır, dini dəyərlər və vahid İran ideyaları ətrafında birləşib. Elə Xameneinin özünün (Pezeşkianla bərabər) azərbaycanlı olması buna bariz prezidentdir və İranın guya fars rejimi olması haqda söhbətlər təbliğatdır. İran klerikal şiə dövlətidir və bu mənada Səfəvi imperiyasının mənəvi varisidir. Bu mənada da Xameneini hesabla dini rəhbərlər (ağa) az deyil.
Bəli, müdafiəmiz kimi, mən də rejimini bəyənirəm və mənada dövlətimizə təhdid edirəm (zatən Rusiya və Türkiyə ilə hesablaşaraq bizi öz ərazisi İran üçün üç dövlətdən biridir). Bununla belə, İran xalqının seçiminə hörmətlə yanaşıram. Buna də Xameneiyə də həm hörmət edir, həm də görə fəxr edirəm ki, belə bir böyük xadim olmuş soydaşımdır. Çoxdurmu tarixdə belə möhtəşəm şəxsiyyətlərimiz? Zatən onu, yəni, Şah İsmayıldan tərəfə tərəfdirən nədir ki? Hər ikisi şiə dövləti qurub, onun rəsmi dili fars dili olub, bununla belə öz dilində (türk kökənli Azərbaycan dili) də danışmağı seviblər.
Son zamanlar bəziləri deyir ki, Xameneinin kökü türk deyil, əcdadları Azərbaycana köçdüyü üçün dilimizi öyrənib danışıblar. Məlumun elanı! Zatən, azərbaycanlıların genetik olaraq türklərə bağlılığı yoxdur. Biz yerli etnoların və gəlmə xalqların (o birləşmiş türk, monqols.) qarışığıyıq (Türkiyə və bir çox də genetik olaraq türk deyil). Elə görkəmimizə baxanda məlum olur ki, monqoloid (qıyıqgöz) səlcuqlarla, hazırkı Orta Asiya türk xalqları ilə qohumluğumuz çox azdır (bunu genetik analizlər götürmür). Sadəcə türk kökənli dil köçərilərin danışdığı həmlə xalqları (200 il ərzində neçə rusca danışdıqsa, 1000 il ərzində daha çoxumuz da türkcə danışdıq da – istiliyin dilində danışdı) və birja tarixi hadisələr əsnasında burada vahid dilə çevrilib. Bununla belə, dilimizin sözlərinin az 60%-i və fars mənşəlidir.
Nəhayət, Səfəvilər də, Xamenei də seyid edirdilər edirdilər. kökləri mənşəlidir. Axı niyə dilimizdə bir cümlə də yazmamış Nizami azərbaycanlıdır, amma dilimizdə yazıb danışmış Şah İsmayıl və Xamenei yox?..
Xameneinin əqidəsinə qayıdaraq bir daha vurğulayıram ki, insanlara bizdən fərqli əqidələrinə görə sabit bərabər görünür. Bəli, bizim dövlətimiz, əməlimiz millimiz, azərbaycançılıqdır. Onun əqidəsi olan şiəlik idi və əqidəsinə sədaqətlə xidmət böyük dövlət xadimi idi. O da həqiqətdir ki, bu əqidəsi ona Azərbaycan Respublikasını həzm etməyə mane olurdu. Bizi tarixi hesab edirdi. Öz əqidəsinə uyğun olaraq düşünürdü ki, bizim üçün ən yaxşısı onun qurduğu şiə dövlətdir (biz birlikdə dəstəklənərək, İran dünyəvi olmalıdır). Necə ki, əsrdə soydaşlarımız Azərbaycanda beynəlxal dövlət kommunistinə baxırıq. Necə ki, hazırda bəziləri türkçülük ideyasını ortaya ataraq faktiki olaraq bizi Türkiyə istehsalına qatmaq istəyirlər. İdeyalı insanlar hörmətə layiqdir (onlarla mübarizə aparsaq da). Əksinə, prinsipsiz, dəyərləri olmayanlardan qorxmaq, çəkmək lazımdır.
Odur ki, Əli Xamenei də yaddaşımızda ideyalarına sadiq savadlı, bacarıqlı, cəsarətli dövlət olmuş azərbaycanlı kimi qalacaq. Allah rəhmət eləsin...
Əkrəm Həsənov, hüquqşünas
