“Azərbaycan
iqtisadiyyatı model olaraq çox bəsitdir. Bu haqda illərdir yazmışıq deyə, indi
detallı izah etməyə lüzum görmürəm.
Amma, onlillərdir
dəyişməyən detalı yenə qeyd etmək lazımdır: Azərbaycanda iqtisadi aktivliyin
motoru həmişə büdcə xərcləri olub – pisdir, yoxsa yaxşıdır, bu ayrı mövzudur,
fakt olaraq belə bəsit model qurulub”.
Bu fikirləri
iqtisadçı Natiq Cəfərli deyib.
O qeyd edib
ki, büdcə xərcləri həmişə aktivliyi stimullaşdırıb, əlavə dəyər yaratmağa kömək
edib, ÜDM artımının əsas “driveri” olub:
“Bu primitiv
modeli dəyişmədən büdcə qənaəti rejiminə keçmək çox böyük yanlışdır, bu gün
iqtisadiyyatda baş verən süstlüyün əsas səbəblərindən biridir.
Büdcə xərcləri
lazım oldu-olmadı azaldılır, qənaət və büdcəyə daha çox vəsait cəlbi hökumətin əsas
hədəfinə, məqsədinə çevrilib – bu isə ÜDM artım tempini, iqtisadi aktivliyi
azaldır, pararlel olaraq da insanların gəlirləri azalır.
2026-cı ilin
yanvar–oktyabr ayları üzrə Azərbaycanın dövlət büdcəsində 4 milyard 808,2
milyon manat profisit (büdcə artıqlığı) yaranıb. Bu göstərici ötən ilin eyni
dövrü ilə müqayisədə 21,3% çoxdur. Bu dövrdə büdcə gəlirləri 33 milyard 569,6
milyon manat, büdcə xərcləri isə 28 milyard 761,4 milyon manat təşkil edib.
Maliyyə Nazirliyi bu il qəribə bir praktikaya əl atdı, xəzinədə yaranan
profisiti, yəni, layihələrə qırıq-qırıq pul ayırmaqla “qənaət etdiyi” vəsaitin
bir qismini banklara depozitə də qoydu – tam mənasız yanaşma idi.
Yəni, hökumət
yığdığını xərcləsəydi, yenə dərd-yarı idi, vergi-rüsum-cərimə artımı ilə vətəndaş
və biznes yüklənir, büdcəyə pul daxil olması artır, hökumət isə yığdığını xərcləmir,
iqtisadiyyata buraxmır ki, əlavə dəyər yaranması sürətlənsin, iqtisadiyyat
canlansın.
Hökumət ən
kiçik, məsələn, 10 mln. manatlıq layihəyə pul ayrırsa, bunun multiplikativ
effekti olur. Yəni, tutulım, 10 mln. manata məktəb tikilir – daş, qum, sement,
şeben, armatur və s. istehsal edən, daşıyan qazanır. Daşıyan zamanı “KAMAZ”
xarab olur, və ya təkəri deşilir - təmir edən, təkər yamayan qazanır, yolda
acır, kafeyə gedib piti yeyib – kafe də qazanır. Məktəbi tikən usta, fəhlə maaş
alır – qazanır, yaxşı, bu qədər insan qazaındığı pulu nə edir – bəli, gedir
marketə ərzaq alır - ərzaq satan qazanır, ərzağı gətirən, və ya istehsal edən
qazanır. Sonra gedir uşağına ayaqqabı alır – ayaqqabı satan, gətirən, istehsal
edən qazanır. Evinə təzə TV alır – tv satan, gətirən qazanır.
Hətta bu
layihələrdə korrupsiya əməlləri olsa belə, bu da iqtisadi aktivliyə təsir edir
– 10 mln. manatdan 1 mln. oğurlayan imza sahibi məmur o pula villa tikit – yenə
bayaq yazdığım zəncir işə düşür, uşaqlarına 5 müəllim tutur – müəllim qazanır,
həyat yoldaşı başını yeyir, ona bir gözəllik salonu açır – orda da iqtisadi
aktivlik yaranır, hətta məşuqəsi ona maşın, ev aldırır, bu da iqtisadi canlama
yaradan faktor olur.
Mən demirəm
ha ki, korrupsiya olsun, a tövbə, deyirəm ki, bu da effekt verir.
Xülasə, 30
ildir oturuşmuş, primitiv, bəsit iqtisadi modeli DƏYİŞMƏDƏN büdcə xərclərini
azaltmaq, və ya, hər yolla büdcəni doldurmaq yanlışdır, səhvdir, ölkə
iqtisadiyyatını çürüdən, zəiflədən yanaşmadır...”
News365.az