Gənc aktrisa Manana Abuyevanı qətlə yetirən erməni Valerinin adı niyə uzun zaman gizli qaldı?
Mədəniyyət
09:48
2025-ci ilin 11 fevralında istedadlı və gözəl aktrisamız Manana Abuyevanın həyatı və ölümü ilə bağlı yazı paylaşdım. Bir çox mətbuat orqanı, səhifələr bu yazını paylaşdılar və hər bir təşəkkür edirəm.
Mənim üçün çox dəyərli olan İlham Tumas bu yazının daha geniş və qatilin adı ilə bağlı araşdırmalar mənə köməklik göstərdikdən sonra 1 aydan çox idi bütün sənədlər, arixvlər və qəzetlərdə olan yazıları ilə məşğul olmağa başladım və daha geniş və qatilin adı olan yazımı Sizlərə təqdim edirəm.
15 mart 1944-cü ildə anadan olan Manana Abuyeva ziyalı ailəsində anadan olub. Ailəsinin yaşadığı 1 O, 14- 15 yaşlarında kinostudiyanın diqqətini çəkmiş və filmlərə dəvət almışdı. Onun Dağıstanı ya mən Qafqaz mənşəli olması ilə bağlı qeydlər var, lakin ailə uzun illər Bakıda məskunlaşıb və şəhər mühitində yaşayıblar və buralı kimi hədiyyəni təqdim edib.
O dövrün sovet kinosunda gənc qız aktirsalar planlaşdırılan şəkildə yetişdirilir və simaları, həyat tərzləri və obrazları senzuraya uyğun olurdu. Lakin Manana Abuyeva ekrana fərqli bir nəfəs gətirdi. Onun canlandırdığı qəhrəmanlar, Sevda, Suzanna, Xonar olduqca canlı, canlı, emosional və dövrün gəncliyini real əks etdirən obrazlar idi.
1959-cu ildə “Azərbaycanfilm” kinostudiyasında istehsal olunmuş Rejissor Rza Təhmasibin “Onu bağışlamaq olarmı?” filmində əsas məzmum cinayət axtarışlarının və ictimai asayişin keşiyində duran milis işçilərinin fəaliyyətindən və cinayətkarın təsiri altına düşmüş gənc Tərlanın dramatik taleyi təşkil edir. Filmdə baş rollardan birini, Sevda obrazını oynayan gözəl aktriasının faciəli həyatı da məhz bu filmdən sonra başlayır.
Bu filmin çəkilişində iştirak zamanı texniki vəziyyətdə işləyən Valeri Avakyan adlı texniki işçi ona aşıq olur. Çəkiliş meydançasının hazırlanması, aktyorların vaxtında qrimə və çəkilişə çağırılması, cari tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi Valerinin işinə aid idi. Aktyorların çəkiliş qrafikini və onların kinostudiyaya gəliş-gediş saatlarını bildiyi o, Mananın hər addımını izləmək üçün bilirdi.
Valeri film çəkilişləri zamanı Manana xanıma sevdiyini deyir və evlənmək təklifini ilk gündən ona edir. Valeri aktrisanın "yox" cavabını həzm edə bilməyən, eqosu yüksək və aqressivliyə meylli bir şəxs olub. Sevgi təkliflərinə rədd cavabı aldıqdan sonra o, gənc aktrisanı addım-addım təqib etməyə, psixoloji təzyiqlərə göstərməyə və açıq şəkildə təhdid etməyə. Bu təhdidlər onun cinayəti qisas məqsədli olduğunu və planlaşdırdığını göstərir.
Valerinin Bakı ermənisi olduğuna dair qeydlərə əlavə olaraq qocaman kino işçilərinin xatirində də belə qalıb. O günlərdə "Azərbaycanfilm" kinostudiyasının texniki heyətində, işıqçı, operator və rejissor assistent qrupları Bakıda yaşayan yerli erməni icmasının birləşmələrində daha çoxluq təşkil edirdi. Onun Bakıda doğulub-böyüdüyü, lakin etnik mənşəcə erməni olduğu ehtimal edilir.
Sevgi təklifinin yenidən rədd edilməsindən sonra o aktı ləğv edildikdən sonra. Hadisə 1961-ci ildə, gənc aktrisanın evə qayıtdığı vaxt baş verir. Valeri artıq Manananın gündəlik hərəkət marşrutunu yaxşı bilirdi və avtomobillə küçədə pusquda duraraq gözləyirdi.
Manana yolu keçmək istəyərkən Valeri maşını yüksək səviyyədə onun köməyi ilə sürür. Avtomobil yaxınlığında Manana onun gəlişini görür və qaçmağa çalışır. Lakin qatil gənc aktrisanı dəqiq hədəfə doğru sürəti son ana qədər artırmaq və ona zərbə vurur və zərərin qarşısının alınması. Güclü kömək Manana asfaltın yıxılır və yerə dəyir və ağır kəllə-beyin travması alır və daxili bədən xəsarətləri alır.
Həkimlər gənc aktrisanın enerjisini xilas etmək üçün reanimasiyada saatlarla mübarizə aparırlar. Lakin aldığı ağırlar olduğu üçün aktirsa komadan ayılmayaraq xəstəxanada dünyasını dəyişir.
Sovet dövrünün hüquq-mühafizə orqanlarının sənədlərinə görə, bu hadisə adi bir yol qəzası kimi deyil, məhz qəsdən törədilmiş cinayət kimi rəsmiləşdirilir və şəxs həbs olunur. O, ilkin ifadələrdə avtomobilin əyləc sistemindən sıradan çıxdığını və sükanı idarə edə bilmədiyini iddia etmişdi. Ekspertlər edirlər ki, Valeri Mananı görən onu öldürmək üçün sürətli qaldırıb və hədəfi seçib. Məhkəmə vaxtı etmək Valeri "O, mənim olmalı idi" deyə son sözlərini deyir və ölkənin şimalında qapalı düşərgəyə göndərilən sənədlər və sənədlər bütün məxfi qrifi altında gizlədilir.
“Kommunist”, “Bakı”, “Bakinski raboçi” və hətta “Pravda” qəzetində Manana xanımın qətli haqqında yazılar dərc edilib, lakin qatilin adı açıqlanmır. O iqtidar kimi caninin milli mensubinin qabardılması "Xalqlar dostluğu" ideologiyasına zidd sayıldığından, Bakıya qarşı bir şəhərdə belə səs-küylü qətllərin təfərrüatları, cinayətkarın soyadı və etnik kökü gizli saxlandı və zərərdən gizləndi.
Manana Abuyevanın iştirakı ilə “Gün çıxmazdan əvvəl” (qısametrajlı filmi bu faciənin kölgəsində qaldı və geniş şəkildə çıxdı. Qeyd edim ki, bu filmin də rejissoru Qriqori Məlik-Avaqyan idi.
Zaur Əliyev, tarixçi
