AZƏRBAYCAN KİNOSUNDA YENİ MƏRHƏLƏ: İSTEHSAL ARTIR, XARİCİ LAYİHƏLƏR ÖLKƏYƏ GƏLİR
Azərbaycan kinosunda son illərdə yeni istehsal mərhələsinin formalaşdığı müşahidə olunur. Dövlət dəstəyi ilə yerli filmlərin istehsalının artması, özəl şirkətlərin prosesə daha çox qoşulması və xarici kino layihələrinin Azərbaycana cəlb edilməsi sektorda yeni imkanlar yaradır.
News365.az xəbər verir ki, 2023–2025-ci illərdə dövlət dəstəyi ilə Azərbaycanda 71 film layihəsinin istehsalına başlanılıb. Onlardan 50-si, o cümlədən 6 tammetrajlı film tamamlanaraq təhvil verilib. Bu layihələrin həyata keçirilməsi üçün 34 şirkətə ümumilikdə 21,3 milyon manat dövlət vəsaiti ayrılıb. Hazırda Azərbaycanda ildə orta hesabla 8–10 tammetrajlı film istehsal olunur.
KİNO ARTİQ TƏKCƏ DÖVLƏT SİFARİŞİ DEYİL
Azərbaycan kino sənayesində diqqətçəkən dəyişikliklərdən biri özəl sektorun prosesdə rolunun artmasıdır.
Son illərdə dövlət dəstəyi ilə yanaşı, müxtəlif şirkətlər də film layihələrinin maliyyələşdirilməsinə başlayıb. Məsələn, “Tağıyev: Sona” filmi dövlət qurumlarının dəstəyi ilə yanaşı, bir sıra özəl şirkətlərin sponsorluğu ilə ərsəyə gətirilib.
Bu model kino üçün yeni maliyyələşmə imkanları yaradır. Yəni film yalnız dövlət vəsaiti hesabına deyil, sponsorluq, kommersiya gəlirləri və digər maliyyə mexanizmləri hesabına da istehsal oluna bilər.
XARİCİ KİNO ŞİRKƏTLƏRİ ÜÇÜN AZƏRBAYCAN
Azərbaycan kinosunda başqa bir istiqamət isə ölkənin xarici film istehsalçıları üçün çəkiliş məkanına çevrilməsidir.
2026-cı ildə bunun ən böyük nümunələrindən biri “Tanrının zirehi 4: Ultimatum” layihəsidir. Ceki Çanın rol aldığı filmin Azərbaycanda çəkilən hissəsinin istehsalı avqust ayında başa çatıb.
Azərbaycan Respublikasının Kino Agentliyinin məlumatına görə, bu, indiyədək ölkədə reallaşdırılmış ən irimiqyaslı xarici film istehsalı layihəsidir.
Belə layihələrin əhəmiyyəti yalnız filmin Azərbaycanda çəkilməsi ilə məhdudlaşmır. Xarici kino komandalarının ölkəyə gəlməsi aktyorlar, texniki heyət, operatorlar, rejissor köməkçiləri, logistika, nəqliyyat, otelçilik və digər xidmət sahələri üçün əlavə iqtisadi imkanlar yaradır.
2026-CI İL ÜÇÜN 800 YENİ İŞ YERİ
Kino istehsalının genişlənməsi əmək bazarına da təsir göstərir.
ARKA-nın məlumatına görə, 2023–2025-ci illərdə kino layihələri çərçivəsində artıq 1570 müvəqqəti iş yeri yaradılıb. 2026-cı il üçün planlaşdırılan layihələrin isə əlavə 800 iş yeri formalaşdıracağı gözlənilir.
Bu rəqəmlər göstərir ki, kino yalnız aktyor və rejissorlardan ibarət sahə deyil. Operator, montajçı, səs rejissoru, işıqçı, qrimçi, kostyumçu, dekorator, prodüser, texniki işçi və digər peşələrə də tələbat artır.
BƏS ƏSAS PROBLEM NƏDİR?
Sahədəki canlanmaya baxmayaraq, Azərbaycan kinosunun qarşısında mühüm problemlər də qalır.
Əsas məsələlərdən biri filmlərin istehsalından sonra onların kommersiya baxımından uğurlu şəkildə yayılması və gəlir əldə etməsidir.
2025-ci ildən Azərbaycan filmlərinin yayım hüquqlarının satışına başlanılıb. İlk televiziya yayım paketlərindən biri 11 filmi əhatə edib və 100 min manat dəyərində olub.
Digər tərəfdən, 2025-ci ildə Kino Agentliyinə 8,5 milyon manat vəsait ayrılsa da, ilin ilk 11 ayında bu vəsaitin yalnız 41 faizi istifadə olunmuşdu. Maliyyə Nazirliyinin açıqlamasına görə, 5 milyon manatlıq istifadə olunmamış vəsait qalığı mövcud idi.
Bu isə qarşıdakı dövrdə əsas məsələnin yalnız “neçə film çəkiləcək?” yox, həm də “çəkilən filmlər nə qədər tamaşaçı toplayacaq və öz xərclərini nə qədər geri qaytaracaq?” sualı olduğunu göstərir.
KİNO BAZARINDA RƏQABƏT ARTIR
Azərbaycan filmlərinin kinoteatrlarda kommersiya göstəriciləri də sektorun gələcəyi üçün mühüm göstəricidir.
2025-ci ildə yerli filmlər arasında “Tağıyev: Sona” və “Apatiya 2” kimi ekran əsərləri ən çox izlənilən filmlər sırasında yer alıb.
Bu tendensiya davam edərsə, kino istehsalında dövlət dəstəyindən əlavə, tamaşaçı tələbi, marketinq və kommersiya uğuru daha böyük əhəmiyyət qazanacaq.
NƏTİCƏ
Azərbaycan kinosunda yeni mərhələ formalaşır. Bir tərəfdən dövlət dəstəyi ilə yerli filmlərin sayı artır, digər tərəfdən özəl sektor prosesə qoşulur və xarici kino istehsalçıları Azərbaycana gəlir.
İndi əsas məsələ bu imkanları davamlı kino sənayesinə çevirməkdir. Çünki güclü kino sektoru yalnız çoxlu filmin çəkilməsi ilə deyil, keyfiyyətli ssenari, peşəkar kadr, güclü prodüserlik, kinoteatr şəbəkəsi, düzgün marketinq və xarici bazara çıxış ilə formalaşır.
Əgər Azərbaycan bu istiqamətləri paralel şəkildə inkişaf etdirə bilsə, ölkə təkcə filmlərin çəkildiyi məkan deyil, regionun mühüm kino istehsalı mərkəzlərindən birinə çevrilə bilər.
