Milli kimliyimizdən dövlətçilik qüdrətinə, tarixi yaddaşımızdan gələcəyimizin strateji hədəflərinə uzanan yol

Hər bir xalqın tarixində elə ideyalar var ki, onlar zamanın sınaqlarından keçərək milli varlığın mənəvi dayağına, dövlətçiliyin ideoloji təməlinə və gələcəyə aparan yolun istiqamətvericisinə çevrilir. Azərbaycan xalqı üçün belə ideyalardan biri, şübhəsiz ki, azərbaycançılıq məfkurəsidir. Bu məfkurə xalqımızın çoxəsrlik tarixi, zəngin mədəniyyəti, dili, adət-ənənələri, milli özünüdərki və müstəqil dövlət qurmaq iradəsi üzərində formalaşıb. Azərbaycançılıq bizi keçmişimizə bağlayan mənəvi körpü olmaqla yanaşı, bu günümüzü birləşdirən və gələcəyimizi müəyyənləşdirən strateji dəyərdir.

Azərbaycançılığın mahiyyəti yalnız eyni torpaqda yaşamaq və eyni millətə mənsub olmaq anlayışı ilə məhdudlaşmır. Bu ideya Azərbaycanı öz vətəni hesab edən insanların ortaq taleyini, dövlətə bağlılığını, milli-mənəvi dəyərlərə hörmətini və ölkənin gələcəyi qarşısında məsuliyyətini ifadə edir. Onun gücü fərqli düşüncələri, müxtəlif sosial təbəqələri və dini-etnik müxtəlifliyi ümumi vətən məfkurəsi ətrafında birləşdirmək imkanındadır.

Bu gün Azərbaycanın qarşısında dayanan əsas vəzifələrdən biri əldə olunmuş tarixi nailiyyətləri qorumaqla yanaşı, onları davamlı inkişafın, sosial rifahın, elmi tərəqqinin və beynəlxalq nüfuzun möhkəmlənməsi üçün möhkəm təmələ çevirməkdir. Bu baxımdan azərbaycançılıq ideyasının təşəkkül tarixini, dövlətçilikdə rolunu və gələcək uğurlarımız üçün əhəmiyyətini dərindən anlamaq xüsusi aktuallıq daşıyır.

Milli özünüdərkdən dövlətçilik məfkurəsinə

Azərbaycançılıq ideyasının kökləri xalqımızın tarixi yaddaşına, milli mədəniyyətinə, dilinə və dövlətçilik ənənələrinə gedib çıxır. Əsrlər boyu formalaşan bu mənəvi irs müxtəlif tarixi mərhələlərdə milli kimliyin qorunmasına, xalqın özünəməxsusluğunu yaşatmasına və gələcək nəsillərə ötürməsinə xidmət edib.

XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində Azərbaycan milli mətbuatının, maarifçiliyin, ədəbiyyatın və ictimai-siyasi fikrin inkişafı milli özünüdərkin güclənməsinə ciddi təkan verdi. Həsən bəy Zərdabi, Cəlil Məmmədquluzadə, Mirzə Fətəli Axundzadə və digər mütəfəkkirlərin fəaliyyəti xalqın maariflənməsi, ana dilinin inkişafı, milli düşüncənin genişlənməsi və cəmiyyətin tərəqqisi baxımından mühüm rol oynadı.

1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli dövlətçilik tariximizin taleyüklü hadisəsi oldu. Şərqdə ilk parlamentli respublikalardan biri olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti müstəqillik, vətəndaşlıq, milli iradə və müasir dövlət quruculuğu prinsiplərinin inkişafına əhəmiyyətli töhfə verdi. Cümhuriyyətin qısaömürlü olması bu tarixi təcrübənin əhəmiyyətini azaltmadı. Əksinə, onun dövlətçilik irsi sonrakı nəsillər üçün milli müstəqillik ideyasının mühüm qaynaqlarından birinə çevrildi.

Beləliklə, azərbaycançılıq ideyasının təşəkkülü bir günün, bir siyasi hadisənin və ya bir şəxsin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır. Onun mənəvi və intellektual əsasları uzun tarixi proseslər ərzində formalaşıb. Lakin bu ideyanın müasir müstəqil dövlətin sistemli məfkurəsinə çevrilməsində Ümummilli lider Heydər Əliyevin tarixi xidmətləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Heydər Əliyev və azərbaycançılığın ideoloji əsaslarının möhkəmləndirilməsi

Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkənin qarşısında təkcə siyasi və iqtisadi problemlərin həlli deyil, həm də milli birliyin möhkəmləndirilməsi, dövlətçilik ənənələrinin qorunması və cəmiyyətin vahid ideoloji istiqamət ətrafında birləşdirilməsi vəzifəsi dayanırdı. Dövlətin müstəqilliyi yalnız hüquqi sənədlərlə deyil, həm də onu qorumağa hazır olan milli iradə və ümumi məqsədlərlə möhkəmlənməli idi.

1993-cü ildə Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə dövlət quruculuğu və siyasi sabitliyin təmin edilməsi istiqamətində yeni mərhələ başladı. Onun dövlətçilik fəlsəfəsində azərbaycançılıq milli kimliyin qorunmasını, müstəqilliyin möhkəmləndirilməsini, milli-mənəvi dəyərlərin yaşadılmasını və bütün vətəndaşların ortaq vətən ətrafında birləşdirilməsini nəzərdə tutan əsas ideoloji istiqamətlərdən birinə çevrildi.

Heydər Əliyevin yanaşmasının mühüm xüsusiyyəti azərbaycançılığı dar etnik çərçivədən kənara çıxararaq ümummilli birlik ideyası kimi təqdim etməsi idi. Bu məfkurə Azərbaycanda yaşayan bütün xalqların və müxtəlif dini icmaların ortaq dövlətçilik məkanında birliyini, hüquq bərabərliyini və qarşılıqlı hörmətini nəzərdə tutur.

1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirdi. Azərbaycan dilinin dövlət dili statusunun təsbit edilməsi, insan və vətəndaş hüquqlarının müəyyənləşdirilməsi, dövlət hakimiyyətinin təşkilinin hüquqi çərçivəyə salınması milli dövlətçiliyin inkişafında mühüm mərhələ oldu.

Heydər Əliyevin azərbaycançılıq məfkurəsi həm də milli yaddaşın qorunması ilə müasir dövlət quruculuğu arasında əlaqə yaratdı. Tarixi irsə sahib çıxmaq, ana dilini yaşatmaq, milli mədəniyyəti inkişaf etdirmək və dünya azərbaycanlıları ilə əlaqələri gücləndirmək vahid dövlətçilik düşüncəsinin mühüm istiqamətlərinə çevrildi.

Bu baxımdan Heydər Əliyevin tarixi rolu milli özünüdərk zəminində formalaşmış azərbaycançılıq ideyasının müstəqil dövlətin ideoloji dayaqlarından biri kimi sistemləşdirilməsində və dövlətçilik siyasəti ilə əlaqələndirilməsində özünü göstərir.

İlham Əliyev və azərbaycançılığın yeni tarixi mərhələsi

Tarixi ideyaların əsl gücü onların dəyişən zamanın çağırışlarına cavab vermək, yeni şəraitdə öz mahiyyətini qorumaq və gələcək inkişaf üçün istiqamət müəyyənləşdirmək qabiliyyətindədir. Heydər Əliyevin formalaşdırdığı azərbaycançılıq məfkurəsinin İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə yeni tarixi reallıqlar kontekstində inkişaf etdirilməsi də bu baxımdan əhəmiyyətlidir.

İlham Əliyevin prezidentliyi dövründə Azərbaycanın iqtisadi potensialının genişləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi, beynəlxalq əlaqələrinin şaxələndirilməsi və milli maraqlarının müdafiəsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri sırasında yer alıb. Bu proseslər müstəqil dövlətin imkanlarının genişlənməsinə və ölkənin regional mövqeyinin möhkəmlənməsinə xidmət edib.

2020-ci ildə Vətən müharibəsi nəticəsində ərazilərin işğaldan azad edilməsi, 2023-cü ilin sentyabrında isə Azərbaycanın bütün ərazisi üzərində suverenliyinin bərpası müasir tariximizin mühüm hadisələridir. Bu mərhələlər dövlət müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü və milli iradə anlayışlarının ictimai şüurda əhəmiyyətini daha da artırdı.

Əslində bu zəfər azərbaycançılığın növbəti təntənəsi idi. BMT-nin havada qalan 4 qətnaməsini, ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri olan ABŞ, Fransa və Rusiyanın edə bilmədiklərini azərbaycançılıq ideyası cəmi 44 gündə icra elədi.

Əldə olunan nəticələr azərbaycançılıq ideyasının dövlət suverenliyi və milli həmrəyliklə əlaqəsini aydın şəkildə ortaya qoydu. Bununla belə, dövlətçiliyin davamlı möhkəmlənməsi yalnız hərbi-siyasi nailiyyətlərlə məhdudlaşmır. Azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı, iqtisadi imkanların genişləndirilməsi və təhlükəsiz həyat şəraitinin yaradılması da bu tarixi mərhələnin mühüm vəzifələridir.

İdeyanın yeni mərhələdə inkişafı onun gələcəyə yönəlmiş məzmununda da özünü göstərməlidir. Güclü dövlət yalnız öz sərhədlərini qoruyan dövlət deyil; eyni zamanda vətəndaşının hüquqlarını təmin edən, insan kapitalını inkişaf etdirən, elmi və texnoloji tərəqqiyə şərait yaradan, gənclərinə geniş imkanlar açan dövlətdir. Azərbaycançılığın müasir məzmunu da bu istiqamətləri əhatə etdikcə daha geniş ictimai əhəmiyyət qazana bilər.

Azərbaycançılıq — milli birliyin və həmrəyliyin təməli

Azərbaycançılığın əsas xüsusiyyətlərindən biri onun birləşdirici mahiyyətidir. Azərbaycan müxtəlif xalqların, mədəni ənənələrin və dini icmaların birgə yaşadığı ölkədir. Bu müxtəlifliyi ortaq dövlətçilik və vətəndaşlıq dəyərləri ətrafında birləşdirmək milli həmrəyliyin əsas şərtlərindəndir.

Azərbaycançılıq ideyası insanları mənşəyinə və dini etiqadına görə ayırmır. Onun əsas qayəsi Azərbaycanın ümumi vətən olması, hər bir vətəndaşın bu vətənin taleyi qarşısında məsuliyyət daşıması və ölkənin gələcəyinə öz töhfəsini verməsidir. Belə yanaşma milli birliyin möhkəmlənməsinə, cəmiyyətdə qarşılıqlı hörmətin və ortaq məsuliyyət hissinin inkişafına xidmət edir.

Müasir dünyada informasiya müharibələri, mədəni təsirlər və qlobal rəqabət dövlətlərin yalnız iqtisadi və hərbi imkanlarını deyil, milli kimliklərini də sınağa çəkir. Belə şəraitdə öz dilini, tarixini və mədəniyyətini qorumaq, eyni zamanda dünyadakı elmi və texnoloji yeniliklərə açıq olmaq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycançılıq qapalı düşüncə sistemi deyil, milli kimliyə əsaslanan müasir inkişaf yanaşması kimi formalaşmalıdır. Dünya ilə əməkdaşlıq etmək, qabaqcıl təcrübələri öyrənmək və beynəlxalq münasibətlərdə fəal iştirak etmək milli özünəməxsusluğun itirilməsi demək deyil. Əksinə, öz kimliyini dərk edən xalq beynəlxalq aləmdə öz maraqlarını daha aydın ifadə etmək imkanına malik olur.

Bu baxımdan gənc nəslin milli ruhda tərbiyəsi ilə yanaşı, onun müasir biliklərə yiyələnməsi, xarici dilləri öyrənməsi, rəqəmsal bacarıqlar qazanması və yaradıcı düşünməsi də azərbaycançılığın gələcək inkişafı üçün vacibdir. Çünki Azərbaycanın sabahını quracaq nəsil həm milli köklərinə bağlı, həm də qlobal çağırışlara hazır olmalıdır.

Gələcək uğurlarımızın təminatı: ideyadan əməli nəticələrə

Milli ideyanın əsl dəyəri onun real həyatda yaratdığı nəticələrlə müəyyən olunur. Azərbaycançılıq məfkurəsi gələcək uğurlarımızın təminatçısına çevrilmək üçün bir sıra mühüm istiqamətlərdə özünü göstərməlidir.

İlk növbədə, təhsilin və elmin inkişafı prioritet olmalıdır. Müasir iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyəti, texnoloji müstəqillik və innovativ istehsal keyfiyyətli insan kapitalından asılıdır. Milli ideyanın daşıyıcısı olan gənclər yalnız tarixi keçmişi ilə fəxr etməməli, həm də gələcəyin elmi, iqtisadi və mədəni nailiyyətlərinin yaradıcılarına çevrilməlidirlər.

İkinci mühüm istiqamət sosial rifahın yüksəldilməsi və imkan bərabərliyinin genişləndirilməsidir. Dövlətçilik ideyası hər bir vətəndaşın gündəlik həyatında hiss olunmalıdır. Əhalinin layiqli yaşayış səviyyəsi, keyfiyyətli səhiyyə və təhsil xidmətləri, məşğulluq imkanları və sosial ədalət cəmiyyətin dövlətə inamını gücləndirən mühüm amillərdir.

Üçüncü istiqamət milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasıdır. Ana dilinin inkişafı, tarixi abidələrin mühafizəsi, milli musiqi və ədəbiyyatın təbliği, ailə və vətənpərvərlik dəyərlərinin yaşadılması azərbaycançılığın mənəvi əsaslarını möhkəmləndirir. Lakin bu proses yalnız ənənələrin qorunması ilə bitməməli, milli mədəniyyətin yeni yaradıcılıq formalarında inkişafını da əhatə etməlidir.

Dördüncü istiqamət hüquqi dövlət prinsiplərinin və ictimai etimadın möhkəmləndirilməsidir. Qanunun aliliyi, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dövlət institutlarının səmərəli fəaliyyəti və hər bir insanın cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıması güclü dövlətin ayrılmaz xüsusiyyətləridir.

Nəhayət, dünya azərbaycanlıları ilə əlaqələrin inkişafı da strateji əhəmiyyət daşıyır. Xaricdə yaşayan azərbaycanlıların dilimizi və mədəniyyətimizi yaşatması, beynəlxalq elmi və iqtisadi əməkdaşlığa töhfə verməsi, Azərbaycanın mədəniyyətini dünyada tanıtması milli həmrəyliyin imkanlarını genişləndirir.

Bütün bu istiqamətlər göstərir ki, azərbaycançılıq keçmişə bağlılıqdan ibarət deyil. O, dövlətin müasir inkişafını, cəmiyyətin birliyini və gələcək nəsillərin imkanlarını birləşdirən geniş məfkurədir.

Azərbaycançılıq ideyasının təşəkkülü xalqımızın uzun tarixi yolunun, milli özünüdərkin və müstəqil dövlətçilik arzusunun nəticəsidir. Bu ideyanın müasir dövlətçilik konsepsiyası kimi sistemləşdirilməsində Heydər Əliyevin xidmətləri mühüm yer tutur. İlham Əliyevin rəhbərliyi dövründə isə azərbaycançılıq dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün bərpası, milli həmrəyliyin qorunması və Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyinin gücləndirilməsi kimi yeni tarixi məsələlərlə daha sıx əlaqələnib.

Hər ötən gün Azərbaycan gücünə yeni güc qatır. Təsadüfi deyil ki, Azərbaycan qlobal müzakirələrin aparıldığı bir məkana çevrilir. Dünyanın ekoloji, iqtisadi, mədəni və mənəvi dəyərləri məhz Bakıda müzakirə edilir.

Hələ bu son deyil. Növbəti illərdə Azərbaycanı daha böyük uğurlar gözləyir. Belə ki, gələn il Azərbaycanda İƏT-in sammitinin keçiriləcək. Bütün İslam dünyasının diqqəti ölkəmizə kəsiləcək. 2028-ci ildə Avropa siyasi icması Bakıya toplaşacaq. Avropanın gələcəyi barədə məhz Bakıda qərar veriləcək.

Azərbaycançılıq bizim tarixi yaddaşımız, milli qürurumuz və gələcəyə aparan mənəvi yolumuzdur

Bu ideya xalqımızı ortaq məqsədlər ətrafında birləşdirdikcə, hər bir vətəndaş öz əməli ilə dövlətin inkişafına töhfə verdikcə Azərbaycanın müstəqilliyi və dövlətçilik qüdrəti üçün daha möhkəm zəmin yaranacaq.

Bizim gələcək uğurlarımızın təminatı yalnız keçmişin şöhrətində deyil, həmin tarixi irsi yeni nailiyyətlərlə zənginləşdirmək əzmindədir. Azərbaycançılıq ideyasının əsl qələbəsi milli kimliyimizi qorumaqla yanaşı, daha savadlı, daha rifahlı, daha ədalətli və daha güclü Azərbaycan qurmaqdır.

Çünki dövlətin qüdrəti milli ideyanın gücü, xalqın birliyi və gələcəyə inamı ilə möhkəmlənir. Azərbaycançılıq yaşadıqca, milli həmrəylik qorunduqca və dövlətçilik məsuliyyəti nəsildən-nəslə ötürüldükcə Azərbaycanın gələcək uğurları üçün yeni üfüqlər açılacaq.

News365.az