Bakı dünya mədəniyyətləri arasında körpü: Dialoq, sülh və ortaq gələcək naminə

Dünya bu gün yalnız siyasi və iqtisadi ziddiyyətlərin deyil, həm də mədəniyyətlər, dinlər və dünyagörüşləri arasında dərinləşən qarşıdurmaların sınağı qarşısındadır. Müharibələr, dini ayrı-seçkilik, ksenofobiya, informasiya manipulyasiyaları və xalqlar arasında etimadın zəifləməsi beynəlxalq münasibətlərin gələcəyini müəyyən edən əsas problemlərə çevrilib. Belə bir şəraitdə mədəniyyətlərarası dialoq sadəcə diplomatik ifadə, beynəlxalq tədbirlərin gündəliyinə daxil edilən mövzu deyil. O, sülhün qorunması, qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmləndirilməsi və bəşəriyyətin ortaq gələcəyinin təmin olunması üçün zəruri vasitədir.

Məhz belə bir mürəkkəb beynəlxalq mənzərədə Azərbaycanın paytaxtı Bakıda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. 27–29 oktyabr 2026-cı il tarixlərini əhatə edən forumun “Ortaq gələcək naminə dialoq: parçalanmış dünyada körpülər qurmaq” mövzusu müasir dünyanın ehtiyaclarını ifadə edir. Tədbir 100-dən çox ölkədən 500-dən artıq xarici nümayəndənin iştirakı ilə beynəlxalq əməkdaşlığın mühüm platformalarından biri kimi diqqət çəkir.

Bu forumun əsas məramı sadə, lakin strateji baxımdan son dərəcə vacibdir: fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə deyil, qarşılıqlı zənginləşmə mənbəyinə çevirmək, dialoqu bəyanatlardan əməli əməkdaşlığa daşımaq və xalqlar arasında etimadın bərpasına töhfə vermək.

 “Bakı Prosesi”: Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun mühüm dayağı

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun əhəmiyyətini düzgün qiymətləndirmək üçün ilk növbədə onun əsasını təşkil edən “Bakı Prosesi”nin yaranma tarixinə nəzər salmaq lazımdır. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə 2008-ci ildə əsası qoyulan bu proses Şərq və Qərb arasında mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi məqsədini daşıyırdı. 2011-ci ildə ilk Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun keçirilməsi isə təşəbbüsün daha geniş beynəlxalq platformaya çevrilməsinin başlanğıcı oldu.

Aradan keçən müddət ərzində bu platforma öz əhatə dairəsini genişləndirərək müxtəlif ölkələrin hökumət nümayəndələrini, beynəlxalq təşkilatları, alimləri, din xadimlərini, jurnalistləri, gəncləri və vətəndaş cəmiyyəti təmsilçilərini bir araya gətirib. Bu gün Bakı yalnız coğrafi baxımdan Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan deyil, həm də fərqli düşüncələrin, mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların dialoq qurduğu beynəlxalq mərkəzlərdən biri kimi çıxış edir.

Burada Azərbaycanın üstünlüyü onun müxtəlif mədəniyyətlərin təmas nöqtəsində yerləşməsi ilə məhdudlaşmır. Ölkənin tarixən formalaşmış tolerantlıq ənənələri, multikultural mühiti və fərqli dini icmaların birgəyaşayış təcrübəsi də bu prosesə mühüm töhfə verir.

Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, heç bir xalq öz kimliyini qorumaq üçün digər xalqın kimliyini inkar etməyə məcbur deyil. Milli-mənəvi dəyərlərə bağlılıqla başqa mədəniyyətlərə hörmət bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, qarşılıqlı hörmətin möhkəm olduğu cəmiyyətlər daha sabit və dayanıqlı inkişaf imkanlarına malikdir.

Parçalanmış dünyada dialoqun alternativi varmı?

Müasir beynəlxalq münasibətlərdə ən ciddi problemlərdən biri siyasi maraqların getdikcə daha çox ideoloji və mədəni qarşıdurmalarla müşayiət olunmasıdır. Müxtəlif regionlarda baş verən münaqişələr, dini və etnik zəmində ayrı-seçkilik, miqrantlara qarşı dözümsüzlük və informasiya müharibələri cəmiyyətlər arasında etimadı zəiflədir.

Belə şəraitdə dialoqun əhəmiyyəti daha aydın görünür. Çünki dialoq qarşı tərəfin mövqeyi ilə razılaşmaq məcburiyyəti deyil. Dialoq fərqli mövqelərin mövcudluğunu qəbul etmək, mübahisələri zorakılığa çevirməmək və ortaq maraqlar naminə əməkdaşlıq yolları axtarmaqdır.

VII Forumun mövzusunun məhz parçalanmış dünyada körpülərin qurulmasına həsr edilməsi də bu reallıqdan irəli gəlir. Forumun proqramına sülh və təhlükəsizlik, dinlərarası münasibətlər, gənclərin iştirakı, süni intellekt, media və ictimai etimad, mədəni irsin qorunması, miqrasiya, qadınların cəmiyyətdə rolu və turizm kimi bir-biri ilə əlaqəli istiqamətlər daxildir.

Bu mövzuların əhatə dairəsi göstərir ki, mədəniyyətlərarası dialoq artıq yalnız mədəni tədbirlərin və akademik müzakirələrin mövzusu deyil. O, təhlükəsizlikdən iqtisadiyyata, təhsildən texnologiyaya qədər geniş sahələrdə beynəlxalq əməkdaşlığın vacib elementinə çevrilib.

Xüsusilə süni intellekt və sosial şəbəkələrin inkişafı informasiya mühitində yeni risklər yaradıb. Yanlış məlumatlar, saxta görüntülər və nifrət nitqi qısa müddətdə milyonlarla insana çata, cəmiyyətlər arasında gərginliyi artıra bilər. Buna görə də müasir dialoq yalnız dövlətlər və diplomatlar arasında deyil, media, texnologiya şirkətləri, alimlər və vətəndaşlar arasında da qurulmalıdır.

Mədəniyyətlərarası anlaşmanın möhkəmləndirilməsi dezinformasiyaya qarşı mübarizənin, ictimai etimadın qorunmasının və radikallaşmanın qarşısının alınmasının da mühüm şərtlərindən biridir.

Azərbaycan modeli: fərqliliklər arasında birlik

Azərbaycanın beynəlxalq dialoq təşəbbüslərində fəal iştirakını şərtləndirən amillərdən biri ölkənin tarixi və mədəni təcrübəsidir. Azərbaycan cəmiyyətində İslam mədəniyyəti ilə yanaşı, müxtəlif dini və etnik ənənələrin izləri mövcuddur. Bu təcrübənin beynəlxalq auditoriyaya təqdim olunması ölkənin mədəni diplomatiyasının əhəmiyyətli istiqamətlərindən biridir.

Lakin multikulturalizm yalnız fərqli dini icmaların eyni ərazidə yaşaması ilə ölçülmür. Əsl sınaq ayrı-seçkiliyin qarşısının alınması, hər bir insanın hüquqlarına hörmət edilməsi, mədəni irsin qorunması və müxtəlif qrupların ictimai həyatda iştirak imkanlarının təmin olunmasıdır.

Bu baxımdan, Azərbaycanın təcrübəsinin beynəlxalq müzakirələrə çıxarılması ilə yanaşı, digər ölkələrin uğurlu təcrübələrinin öyrənilməsi də vacibdir. Qarşılıqlı öyrənmə və təcrübə mübadiləsi forumun praktik əhəmiyyətini artıran əsas amillərdən biri ola bilər.

VII Forum çərçivəsində işğaldan azad edilmiş ərazilərə səfərin və Qarabağ Universiteti ilə birgə tədbirin planlaşdırılması da diqqətəlayiq məqamdır. Mədəni irsin münaqişələrdən sonra bərpası və qorunması mövzusunun gündəliyə daxil edilməsi Azərbaycanın öz təcrübəsini beynəlxalq tərəfdaşlarla bölüşmək niyyətini əks etdirir.

Mədəni irs xalqların tarixi yaddaşıdır. Tarixi abidələrin qorunması, dağıdılmış mədəni məkanların bərpası və gələcək nəsillərə ötürülməsi yalnız milli məsələ deyil, ümumbəşəri məsuliyyətdir. Bu istiqamətdə beynəlxalq əməkdaşlıq münaqişələrin nəticələrinin aradan qaldırılmasına və xalqlar arasında etimadın möhkəmləndirilməsinə kömək edə bilər.

Bakı diplomatiyasının yeni imkanları

Forumun Azərbaycan üçün əhəmiyyəti təkcə ölkənin beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi ilə məhdudlaşmır. Bu platforma siyasi dialoq, mədəni əməkdaşlıq, akademik əlaqələr və humanitar təşəbbüslər üçün yeni imkanlar yaradır.

Birincisi, belə tədbirlər Azərbaycanın beynəlxalq gündəlikdə fəal iştirakını təmin edir. Müxtəlif ölkələrin nümayəndələrinin Bakıda bir araya gəlməsi yeni əlaqələrin qurulmasına, mövcud əməkdaşlığın genişləndirilməsinə və regional məsələlərin müzakirəsinə şərait yaradır.

İkincisi, forum ölkənin mədəni və turizm potensialının tanıdılması baxımından əhəmiyyətlidir. Beynəlxalq nümayəndələrin Bakının tarixi məkanları, memarlığı və mədəni həyatı ilə tanışlığı Azərbaycanın xarici ölkələrdə tanınmasına töhfə verə bilər.

Üçüncüsü, dialoq platformaları iqtisadi əməkdaşlığa da dolayı yolla təsir göstərir. Dövlətlər və təşkilatlar arasında etimadın artması təhsil, yaradıcı sənayelər, turizm, texnologiya və humanitar layihələr sahəsində tərəfdaşlıq üçün əlverişli zəmin yaradır.

Bununla belə, forumun nəticələrini yalnız iştirakçıların sayı, keçirilən görüşlər və səsləndirilən bəyanatlarla ölçmək düzgün olmazdı. Əsas məsələ müzakirələrdən hansı konkret təşəbbüslərin meydana çıxması, hansı əməkdaşlıq mexanizmlərinin yaradılması və əldə olunan razılaşmaların necə həyata keçirilməsidir.

Məhz bu meyarlar Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi beynəlxalq platformanın uzunmüddətli təsirini müəyyən edəcək.

Dialoq çağırışdan əməli nəticəyə çevrilməlidir

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri beynəlxalq ictimaiyyətin diqqətini ortaq problemlərə yönəltməklə kifayətlənməmək, onların həlli üçün real əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirməkdir.

Gənclər arasında mədəniyyətlərarası əlaqələrin inkişafı, dini icmalar arasında etimadın möhkəmləndirilməsi, media savadlılığının artırılması, mədəni irsin qorunması və ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə bu istiqamətdə konkret nəticələr verə biləcək sahələrdir.

Xüsusilə gənc nəslin dialoq prosesinə cəlb edilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Çünki bu gün formalaşan dünyagörüşü sabahın siyasi, ictimai və mədəni münasibətlərini müəyyən edəcək. Gənclərə fərqli mədəniyyətləri tanımaq, mübahisələri sivil şəkildə həll etmək və saxta məlumatları ayırd etmək bacarıqlarının aşılanması uzunmüddətli sülhə sərmayədir.

Forumun digər mühüm istiqaməti isə dinlərarası dialoqun gücləndirilməsidir. Dinlərdən siyasi qarşıdurma vasitəsi kimi istifadə edildiyi bir vaxtda dini liderlərin və icmaların sülh, qarşılıqlı hörmət və sosial həmrəylik naminə əməkdaşlığı xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.

Bununla yanaşı, dialoq universal prinsiplərə — insan ləyaqətinə, bərabərliyə, qarşılıqlı hörmətə və ayrı-seçkiliyin yolverilməzliyinə əsaslanmalıdır. Bu prinsiplər olmadan mədəniyyətlərarası münasibətlər yalnız formal görüşlər səviyyəsində qala bilər.

Bakıdan dünyaya uzanan sülh mesajı

VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdə dialoqa, qarşılıqlı anlaşmaya və əməkdaşlığa verdiyi əhəmiyyətin ifadəsidir. “Bakı Prosesi”nin illər ərzində genişlənməsi ölkənin mədəni diplomatiya sahəsində formalaşdırdığı təşəbbüsün beynəlxalq müstəvidə davamlı platformaya çevrildiyini göstərir.

Bu gün dünya yeni divarlar qurmaqdan daha çox mövcud divarları aşmağa ehtiyac duyur. Müxtəlif xalqların bir-birini dinləməsi, fərqli mədəniyyətlərin qarşılıqlı zənginləşməsi və siyasi ziddiyyətlərin sülh yolu ilə həlli bəşəriyyətin gələcəyi üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın Bakıda belə bir forum keçirməsi ölkəyə öz təcrübəsini bölüşmək, beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirmək və qlobal problemlərin həllinə töhfə vermək imkanı yaradır. İndi əsas məsələ bu imkanları konkret nəticələrlə möhkəmləndirməkdir.

Çünki davamlı sülh yalnız silahların susması ilə deyil, insanların bir-birini anlamağa başlaması ilə qurulur. Bakıdan dünyaya ünvanlanan dialoq çağırışının ən mühüm mənası da məhz budur: fərqliliklər insanları ayıran səddə deyil, onları birləşdirən körpüyə çevrilməlidir.

News365.az