TRIPP layihəsi Gürcüstanın tranzit mövqeyini dəyişəcəkmi?

Cənubi Qafqazda nəqliyyat marşrutları uğrunda rəqabətin güclənməsi Azərbaycanın Gürcüstanla münasibətlərini daha strateji müstəviyə çıxarır. İki ölkəni birləşdirən enerji xətləri, dəmir yolları və tranzit dəhlizləri təkcə iqtisadi gəlir mənbəyi deyil, həm də regionun geosiyasi mənzərəsinə təsir edən amillərdir. Ermənistanla Azərbaycan arasında normallaşma prosesi və TRIPP layihəsi ətrafında müzakirələr isə mövcud logistika sisteminin gələcəyi ilə bağlı yeni suallar doğurur. Belə bir şəraitdə Bakı ilə Tbilisi əməkdaşlığı necə inkişaf etdirməli, dəyişən regional reallıqlara hansı yanaşmanı seçməlidir?

Politoloq Şəbnəm Həsənova mövzu ilə bağlı fikirlərini bölüşərkən bildirib ki, Azərbaycan-Gürcüstan münasibətləri regional təhlükəsizlikdən tutmuş Avropa ilə Asiya arasındakı nəqliyyat əlaqələrinə qədər geniş sahələri əhatə edir.

Onun sözlərinə görə, Rusiya, Türkiyə, Çin, ABŞ və Avropa İttifaqının maraqlarının kəsişdiyi coğrafiyada yerləşmək Gürcüstan üçün həm imkanlar yaradır, həm də müəyyən çətinliklər meydana çıxarır. Əsas məsələ yaranan imkanlardan düzgün istifadə etmək və onları uzunmüddətli üstünlüklərə çevirməkdir.

Politoloq hesab edir ki, Avropa İttifaqının Cənubi Qafqaz siyasətinin dəyişən istiqamətləri fonunda Azərbaycan və Gürcüstanın qarşılıqlı fəaliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, alternativ nəqliyyat marşrutlarının inkişafı Gürcüstanın Azərbaycanı Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən əsas tranzit ölkələrdən biri kimi mövqeyinə təsir göstərə bilər.

Ş.Həsənova vurğulayıb ki, bu münasibətləri yalnız Bakı və Tbilisi arasındakı əlaqələr çərçivəsində qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Türkiyə-Gürcüstan münasibətləri, Qara dənizin təhlükəsizliyi, Orta Dəhlizin inkişafı və Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat xətlərinin formalaşması da ümumi mənzərənin mühüm tərkib hissələridir.

Bakı-Tbilisi münasibətlərinin əsas dayağı nədir?

Politoloqun fikrincə, Azərbaycanla Gürcüstan arasında uzun illər ərzində formalaşmış strateji tərəfdaşlıq qarşılıqlı suverenliyə hörmət, iqtisadi maraqların uzlaşdırılması, regional təhlükəsizlik və nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı üzərində qurulub.

O bildirib ki, iki ölkənin iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Hökumətlərarası Komissiyasının iclasının oktyabrın sonunda keçirilməsi planlaşdırılır. Komissiyanın həmsədrləri Azərbaycanın Baş naziri Əli Əsədov və Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidzedir.

Görüş zamanı ikitərəfli münasibətlərin aktual məsələlərinin müzakirəsi, eləcə də xarici işlər nazirlikləri arasında siyasi məsləhətləşmələrin keçirilməsi üçün konkret tarixlərin müəyyənləşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Şəbnəm Həsənova hesab edir ki, bu görüşün əhəmiyyəti iqtisadi əməkdaşlıqla məhdudlaşmır. Onun sözlərinə görə, müxtəlif istiqamətlərdə mövcud vəziyyətin siyasi platformada müzakirəsi, tərəflərin ortaq maraqlarının müəyyənləşdirilməsi və yaranan məsələlərin vaxtında həlli də vacibdir.

Politoloq tarixi irs, dini abidələr və milli kimliklə bağlı mövzuların son dövrlərdə ictimai müzakirələrdə daha çox yer almasına da diqqət çəkib. O bildirib ki, siyasi səviyyədə vaxtında müzakirə edilməyən məsələlər qısa müddətdə ictimai müstəviyə keçə və ikitərəfli münasibətlərə təsir göstərə bilər.

Bu baxımdan, Həsənovanın fikrincə, mövcud tərəfdaşlığın qorunması ilə yanaşı, həssas məsələlərin münasibətlərə mənfi təsir göstərməsinin qarşısını almaq üçün də qarşılıqlı dialoq vacibdir.

Enerji və nəqliyyat layihələri əməkdaşlığa nə qazandırır?

Azərbaycan-Gürcüstan əlaqələrinin mühüm istiqamətlərindən biri enerji və tranzit infrastrukturu hesab olunur. Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri, Cənub Qaz Dəhlizi və Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu iki ölkənin regional və beynəlxalq iqtisadi əlaqələrində mühüm yer tutur.

Ş.Həsənova bildirib ki, 2026-cı il mayın 18-də Bakıda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin və Gürcüstanın Baş naziri İrakli Kobaxidzenin iştirakı ilə iqtisadiyyat, energetika və nəqliyyat sahələrində əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönələn sənədlər imzalanıb.

Onun sözlərinə görə, həmin sənədlər Azərbaycan qazının beynəlxalq bazarlara tranziti, Gürcüstana təbii qaz tədarükü, elektrik enerjisinin təchizatı və Gürcüstan üzərindən Türkiyəyə ötürülməsi kimi istiqamətləri əhatə edir.

Politoloq Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolunun müasirləşdirilməsini də prioritet məsələlərdən biri hesab edir. O vurğulayıb ki, siyasi münasibətlərdə qarşılıqlı etimadın və təminatların möhkəmlənməsi yükdaşımaların davamlılığına müsbət təsir göstərir. Bununla yanaşı, dəmir yolu xəttinin ötürücülük qabiliyyətinin artırılması regional nəqliyyat imkanlarının genişləndirilməsi baxımından vacibdir.

Həsənovanın qənaətinə görə, bu layihələr Gürcüstanın tranzit gəlirlərini artırmaqla yanaşı, onun regional logistika mərkəzi kimi mövqeyini də möhkəmləndirir. Azərbaycan üçün isə Gürcüstan Avropa və Türkiyə istiqamətində enerji və yükdaşımaların həyata keçirilməsində mühüm tərəfdaşdır.

Beləliklə, iki ölkə arasında münasibətlərin arxasında tarixi və siyasi bağlarla yanaşı, konkret iqtisadi maraqlar da dayanır. Bu maraqların uzlaşdırılması həm ikitərəfli əməkdaşlığın davamlılığı, həm də regionda sabitliyin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.

TRIPP layihəsi Gürcüstanın tranzit mövqeyinə təsir göstərə bilərmi?

Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması və TRIPP layihəsinin gündəmə gəlməsi Cənubi Qafqazın nəqliyyat xəritəsinin gələcəyi ilə bağlı müzakirələri artırıb.

Şəbnəm Həsənovanın fikrincə, yeni marşrutların inkişafı region ölkələri üçün əlavə imkanlar yaratmaqla yanaşı, mövcud tranzit əlaqələrinin gələcək roluna dair suallar da meydana çıxarır.

Politoloq bildirib ki, hər bir dövlətin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri nəqliyyat imkanlarını genişləndirmək, yükdaşımaların çevikliyini təmin etmək və alternativ marşrutlardan səmərəli istifadə etməkdir. Hər hansı bir tranzit xəttindən həddindən artıq asılılıq isə gələcəkdə iqtisadi və strateji çətinliklər yarada bilər.

Onun qənaətinə görə, Azərbaycan-Gürcüstan əməkdaşlığının əhəmiyyəti məhz dəyişən regional şəraitdə daha aydın görünür. Tərəflər mövcud infrastrukturu inkişaf etdirməklə, nəqliyyat əlaqələrinin etibarlılığını artırmaqla və yeni iqtisadi imkanları dəyərləndirməklə mövqelərini qoruyub saxlaya bilərlər.

Nəticə etibarilə, Cənubi Qafqazda yeni nəqliyyat marşrutlarının meydana çıxması Azərbaycan-Gürcüstan tərəfdaşlığının əhəmiyyətini aradan qaldırmır, əksinə, bu əməkdaşlığın dəyişən reallıqlara uyğunlaşdırılmasını zəruri edir. Enerji, logistika və siyasi dialoq sahələrində əlaqələrin dərinləşdirilməsi isə hər iki ölkənin regional mövqeyi baxımından mühüm amil olaraq qalır.