Azərbaycanda dərmanların keyfiyyəti ilə bağlı narahatlıq: hansı preparatlar geri çağırılıb?
Azərbaycanda vətəndaşların dərman vasitələrinin keyfiyyəti ilə bağlı narahatlıqları zaman-zaman gündəmə gəlir. Rəsmi məlumatlar isə göstərir ki, bəzi dərman vasitələrinin ayrı-ayrı seriyaları keyfiyyət qüsurlarına görə satışdan geri çağırılıb.
News365.az xəbər verir ki, Səhiyyə Nazirliyinin Analitik Ekspertiza Mərkəzi (AEM) ölkəyə idxal olunan və dövlət qeydiyyatına alınan dərman vasitələrinin keyfiyyətinə nəzarət edir. Mərkəzin laboratoriyası həmçinin vətəndaşların şikayətləri əsasında keyfiyyətindən şübhələnilən dərmanları da araşdıra bilir.
Dərmanlar satışa çıxarılmazdan əvvəl yoxlanılır
AEM-in məlumatına görə, dərman vasitəsi əvvəlcə dövlət qeydiyyatından keçməli, müvafiq ekspertizalardan keçirilməli və Dövlət Reyestrinə daxil edilməlidir.
İdxal olunan dərman vasitələri isə ölkəyə gətirildikdən sonra laboratoriya ekspertizasından keçirilir. AEM bildirir ki, müsbət analiz nəticəsi verilmiş və düzgün saxlanma şəraitinə əməl edilmiş rəsmi idxal dərmanlarının keyfiyyətində uyğunsuzluğun olması gözlənilmir.
Laboratoriyada dərmanın tərkibində aktiv təsiredici maddənin olub-olmaması, dozanın qablaşdırmada göstərilən göstəricilərə uyğunluğu, mikrobioloji təmizlik, sterillik və digər fiziki-kimyəvi göstəricilər yoxlanılır.
Buna baxmayaraq, keyfiyyət qüsurları aşkarlanır
AEM-in rəsmi məlumatlarında son illərdə müxtəlif dərmanların müəyyən seriyalarının keyfiyyət qüsurlarına görə geri çağırıldığı göstərilir.
Məsələn, 2026-cı il avqustun 13-də “Aminoselekt” adlı venadaxili infuziya məhlulunun 2500231 seriyası geri çağırılıb.
Səbəb dərmanın içərisində gözlə görünən qara rəngli yad cisimlərin aşkarlanması olub.
AEM bu halı həyat və sağlamlıq üçün təhlükə yarada biləcək 1-ci dərəcəli geri çağırılma kimi qiymətləndirib və həmin seriyanın son istifadəçiyə qədər geri çağırılması barədə qərar qəbul edib.
Başqa bir nümunə isə 2025-ci ilin dekabrında geri çağırılan “SitaNor Met” preparatıdır.
Preparatın X60H1 seriyasında müəyyən edilmiş həddən artıq qarışıqlar aşkarlanıb. Nəticədə həmin seriyanın geri çağırılması barədə qərar verilib.
Problem yalnız dərmanın tərkibi ilə bağlı deyil
Dərmanın keyfiyyətinə təsir edə biləcək əsas amillərdən biri də onun necə saxlanılmasıdır.
AEM xəbərdarlıq edir ki, saxlanma şəraiti məlum olmayan dərmanlardan istifadə etmək olmaz.
Xüsusilə temperatur rejiminə həssas preparatların istehsalçının müəyyən etdiyi şərtlərdə saxlanılması vacibdir. Dərmanın aptekdən alınana qədər hansı şəraitdə saxlanıldığı onun keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərə bilər.
Bu səbəbdən eyni dərmanın müxtəlif ölkələrdən gətirilən və ya qeyri-rəsmi yollarla əldə edilən variantlarını bir-biri ilə müqayisə etmək də düzgün deyil.
AEM bildirir ki, qeyri-qanuni yollarla idxal edilən dərmanların qablaşdırması və markalanması orijinal məhsula bənzəyə bilər. Lakin belə məhsulların istehsal, daşınma və saxlanma şəraiti məlum olmadığından onların istifadəsi təhlükəsiz hesab edilmir.
2026-cı ildə apteklərdə yoxlamalar artırılıb
Analitik Ekspertiza Mərkəzinin məlumatına görə, 2026-cı ilin iyul ayında Bakı və rayonlarda ümumilikdə 78 aptek yoxlanılıb. Avqust ayında isə 70 aptekdə yoxlama keçirilib. Sentyabr ayında yoxlanılan apteklərin sayı 110-a çatıb.
Bu rəqəmlər aptek sektorunda nəzarət tədbirlərinin davam etdiyini göstərir.
Bundan başqa, 2026-cı ilin iyulunda AEM ilə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bir sıra iri əczaçılıq şirkətlərinin rəhbərləri arasında görüş keçirilib. Görüşdə dərman vasitələrinin Təqib və İzləmə Sistemindən istifadə zamanı aşkarlanan nöqsanlar müzakirə olunub.
Vətəndaş dərmanın keyfiyyətindən şübhələnirsə nə etməlidir?
AEM bildirir ki, dərman alınarkən ilk növbədə qablaşdırmanın tamlığına diqqət etmək lazımdır.
Dərmanın adı, seriya nömrəsi, istehsal və son istifadə tarixləri aydın görünməli, qablaşdırmada silinmə və ya şübhəli dəyişikliklər olmamalıdır.
Dərmanın xarici görünüşündə şübhəli dəyişiklik varsa, onun qəbulunu dayandırmaq və aidiyyəti quruma müraciət etmək tövsiyə olunur.
AEM-in məlumatına görə, keyfiyyətlə bağlı şübhələr yarandıqda vətəndaşlar qurumun 012-596-07-12 qaynar xəttinə müraciət edə bilərlər.
“Təsir etmədi” – bu, dərmanın saxta olması deməkdirmi?
Maraqlı məqam budur ki, AEM dərmanın təsirsiz olmasının avtomatik olaraq onun keyfiyyətsiz olması anlamına gəlmədiyini bildirir.
Mərkəzin açıqlamasına görə, dərmanın təsir göstərməməsinin müxtəlif səbəbləri ola bilər. Buna görə yalnız şəxsi təcrübəyə əsaslanaraq konkret preparatı “keyfiyyətsiz” və ya “saxta” adlandırmaq düzgün deyil. Bunun müəyyənləşdirilməsi üçün laboratoriya araşdırması tələb olunur.
Əsas sual: vətəndaş nə alır?
Rəsmi sistemdə dərmanların qeydiyyatı, idxalı, laboratoriya yoxlaması və geri çağırılması mexanizmləri mövcuddur.
Amma ayrı-ayrı seriyaların keyfiyyət qüsurlarına görə geri çağırılması göstərir ki, nəzarət mexanizmlərinin işləməsi qədər onların effektivliyi və şəffaflığı da vacibdir.
Vətəndaş üçün isə əsas məsələ dərmanın haradan alındığı, qeydiyyatda olub-olmaması, qablaşdırmasının bütövlüyü və saxlanma şəraitidir.
Başqa sözlə, “Azərbaycanda bütün dərmanlar keyfiyyətsizdir” demək üçün rəsmi əsas yoxdur. Amma keyfiyyət qüsuru aşkarlanan və dövriyyədən çıxarılan dərman seriyalarının olması da rəsmi məlumatlarla təsdiqlənir.
Bu səbəbdən dərman alarkən yalnız qiymətə deyil, məhsulun rəsmi və etibarlı mənbədən alınmasına, qablaşdırmasına və son istifadə tarixinə də diqqət etmək vacibdir.
