Dəmir yolunda dəmir intisamsızlıq- Sərnişinlərin səsi niyə eşidilmir?
“Azərbaycan Dəmir Yolları - ADY Sumqayıt-Pirşağı-Bakı istiqamətində hərəkət edən qatarın 7:20 reysini ləğv edib. Özü də mövsümün ən qızğın vaxtında verib bu qərarı. Bununla da hərəkət cədvəlində birdən-birə 20 dəqiqə interval yaranıb. İndi o intervala görə həm Sumqayıt sakinləri 7:10-da mindikləri qatarda əlavə olaraq 20 dəqiqə gözləməli olurlar (7:30-da tərpənir), həm də Bakıya qədərki stansiyalarda yaranan basabas nəticəsində qatar mənzil başına ən azı 10 dəqiqə də gecikir”.
Bu fikirləri özünün sosial səhifəsində jurnalist Sevinc Paşayeva yazıb.
O, əlavə edib ki, yolboyu 12 stansiyada minib-düşən sərnişinlər 1 saatlıq məsafəni bir-birinin belində qət edirlər:
“Üstəlik, vaqonlarda operatorun elan etdiyi kimi, əlillərə, uşaqlara, qocalara və hamilə qadınlara yer vermək mümkün olmur. Bu payız havasında kondisionerlər də söndürülmür ki, qapı ağzında sıx dayanan insanlar boğulmasın. Əvəzində vaqon içində oturanların soyuqdan əl-ayağı donur.
Uzun sözün qısası, bu qrafikə görə yollarda xeyli vaxt, enerji və əsəb itirən insanlar mənzil başına çatana kimi rəsmən bir-birinin ətini yeyirlər. Bütün bunlar isə ADY əməkdaşlarının gözü qarşısında baş verir, sürücünün "minib-düşənlər cəld olun" əmri qulaq batırır, bələdçilər vaqonlara normal şəkildə nəzarət edə bilmir, hər gün gərginlikdən kiminsə ürəyi gedir və s. və i.
Sərnişinlərin isə dilinin altında deyinməkdən başqa əlindən heç nə gəlmir. Media da yazıb-pozur. Amma bütün bunlara baxmayaraq ADY-nin heç tükü də tərpənmir. Nə qrafikinə əncam çəkir, nə vaqonlarının sayını artırır, nə də Bakı-Xırdalan-Sumqayıt reysini bərpa edir ki, sərnişinlərin rahatlığı təmin olunsun.
İndi kimə deyək dərdimizi? Gələn ildən 12 minə qol çəkəcək Ombudsmanamı?..”
ADY-nin xidmətlərindən narazılıq durmadan artır. Çünki bu dövlət qurumu üzərinə götürdüyü öhdəliyi layiqincə yerinə yetirmir. Hər şey sanki hadisələrin axarına buraxılıb.
Nəticədə narazılıq durmadan artır.
Abşeron dairəvi dəmir yolu son illərdə Bakı və ətraf yaşayış məntəqələri üçün ən vacib ictimai nəqliyyat alternativlərindən birinə çevrilib. Lakin sərnişin sayının artması fonunda son vaxtlar yaranan sıxlıq, gecikmələr və bəzi texniki problemlər göstərir ki, dəmir yolunun inkişafı yalnız yeni dayanacaqların açılması və reyslərin sayının artırılması ilə məhdudlaşmamalıdır.
Xüsusilə Bakıxanov stansiyasından Bakı Dəmiryol Vağzalı istiqamətində səhər saatlarında yaranan sıxlıq sərnişinlərin narazılığına səbəb olub. Sərnişinlərin müraciətlərində əsas problem kimi qatarların intervalının uzunluğu göstərilir. Məsələn, 29 sentyabr 2026-cı il tarixli müraciətdə səhər saatlarında 06:58 və 07:28 reyslərinin əsas istifadə edilə bilən qatarlar olduğu, 07:28 reysinin isə bəzən təxminən 6 dəqiqə gecikdiyi bildirilib. Bu isə növbəti reysə sərnişin yığılmasını və vaqonlarda sıxlığın artmasını şərtləndirir.
ADY isə bildirir ki, sərnişin tələbatını nəzərə alaraq iş günlərində Abşeron dairəvi marşrutu üzrə gündəlik reyslərin sayı 108-ə çatdırılıb və hərəkət qrafiki mütəmadi optimallaşdırılır.
Burada maraqlı bir paradoks yaranır: reyslərin sayı artır, lakin pik saatlarda sərnişinlərin narazılığı da davam edir. Bu, problemin təkcə reys sayında deyil, onların gün ərzində necə bölüşdürülməsində olduğunu göstərir.
Pik saat problemi
Dəmir yolu sərnişindaşımasında əsas məsələ orta sutkalıq yük deyil, pik saatlardakı yükdür. Səhər işə və təhsilə gedən insanların böyük hissəsi eyni zaman intervalında hərəkət edir. Ona görə də gün ərzində çoxlu sayda reysin olması səhər 07:00–09:00 intervalında yaranan problemi avtomatik həll etmir.
Bu baxımdan Bakıxanov, Sabunçu, Zabrat və digər yaşayış məntəqələrindən şəhər mərkəzinə istiqamətlənən sərnişin axınının ayrıca təhlilinə ehtiyac var.
Problem yalnız sıxlıqdan ibarət deyil
2026-cı ildə xətt üzrə müxtəlif xarakterli gecikmələr də qeydə alınıb. İyul ayında güclü külək nəticəsində elektrik enerjisi təchizatında yaranmış problem bəzi qatarların hərəkətində qısamüddətli gecikmələrə səbəb olub. ADY bunu elektrik təchizatındakı kəsinti ilə əlaqələndirib. Sentyabr ayında isə güclü yağışdan sonra Məhəmmədi stansiyası yaxınlığında dəmir yolu xəttinin su basması nəticəsində qatarların hərəkət intervalında pozuntular və stansiyalarda sıxlıq yaranıb.
Bu hadisələr ayrı-ayrılıqda texniki və ya təbii səbəblərlə izah oluna bilər. Lakin sərnişin üçün nəticə eynidir: qatar gecikir, interval artır və alternativ nəqliyyat olmadığı halda bütün marşrutun yükü digər nəqliyyat vasitələrinin üzərinə keçir.
İnfrastruktur genişlənir, amma tələb də artır
Digər tərəfdən, Abşeron dairəvi dəmir yolunun inkişafı ilə bağlı ciddi layihələr də həyata keçirilir.
2026-cı ilin mayında Dərnəgül dəmiryol dayanacağı istifadəyə verilib. Bununla Abşeron dairəvi marşrutu üzrə dayanacaq və stansiyaların sayı 15-ə çatıb. Dərnəgülün əsas məqsədlərindən biri sərnişinlərin bir hissəsinin Bakı Dəmiryol Vağzalına qədər getmədən metro və avtobuslara keçməsinə imkan yaratmaqdır. İlkin mərhələdə dayanacağın ildə 200 min sərnişinə xidmət göstərməsi, 2030-cu ilədək isə bu göstəricinin 500 minə çatması gözlənilir.
ADY-nin məlumatına görə, əvvəlki dövrdə marşrut üzrə reyslərin sayı 66-dan 96-ya çatdırılıb. Eyni zamanda 2030-cu ilədək yeni sərnişin qatarlarının alınması və stansiya-dayanacaq şəbəkəsinin genişləndirilməsi planlaşdırılır.
Bu, problemin mahiyyətini də göstərir: dəmir yoluna tələb sürətlə artır və nəqliyyat siyasəti artıq mövcud sərnişin axınını idarə etməkdən daha çox, gələcək tələbatı qabaqcadan hesablamağa keçməlidir.
Əsas məsələ intervaldır
Sərnişinlərin narazılığının aradan qaldırılması üçün yalnız “gündə neçə qatar işləyir?” sualına cavab vermək kifayət deyil.
Daha vacib suallar bunlardır:
Pik saatlarda qatarlar arasında interval neçə dəqiqədir?
Bakıxanov–Bakı istiqamətində sərnişin tələbi hansı saatlarda maksimuma çatır?
Sıxlıq yaranan reyslərdə qatarların uzunluğu və tutumu artırıla bilərmi?
Gecikmə zamanı ehtiyat qatar mexanizmi varmı?
Yağış və güclü külək zamanı xəttin dayanıqlılığı necə təmin olunur?
Dəmir yolu digər metro və avtobus xətləri ilə nə dərəcədə sinxronlaşdırılıb?
Xüsusilə sonuncu məsələ əhəmiyyətlidir. Dəmir yolu şəhər nəqliyyatından ayrı fəaliyyət göstərən sistem kimi deyil, metro–avtobus–dəmiryolu vahid şəbəkəsinin bir hissəsi kimi işləməlidir.
Sərnişinin gözləntisi dəyişib
Əvvəllər vətəndaş üçün əsas məsələ “qatarın olması” idisə, indi tələbat daha yüksəkdir. Sərnişin qatarın dəqiq vaxtda gəlməsini, intervalın proqnozlaşdırılan olmasını, vaqonda normal sıxlığın təmin edilməsini və alternativlərin mövcudluğunu gözləyir.
Bu səbəbdən Abşeron dairəvi dəmir yolunda narazılıqların artmasını yalnız xidmət keyfiyyəti məsələsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Bu, eyni zamanda Bakıətrafı urbanizasiyanın və əhalinin gündəlik mobilliyinin sürətlə dəyişməsinin göstəricisidir.
Abşeron dairəvi dəmir yolunda yaranan narazılıqlar bir tərəfdən sərnişin tələbatının yüksəldiyini, digər tərəfdən isə pik saatlarda mövcud imkanların bu tələbatı tam qarşılamadığını göstərir.
Dərnəgül kimi yeni dayanacaqların açılması, reyslərin artırılması, yeni qatarların alınması və əlavə xətlərin planlaşdırılması problemi mərhələli şəkildə yüngülləşdirə bilər. Lakin əsas hədəf “daha çox qatar” deyil, “daha düzgün təşkil edilmiş qatar hərəkəti” olmalıdır.
Çünki dəmir yolunun səmərəliliyi yalnız relslərin və qatarların sayında ölçülmür. Əsas göstərici sərnişinin səhər evindən çıxarkən işə vaxtında və rahat çatacağına əmin olmasıdır. Abşeron dairəvi dəmir yolunun qarşısında duran əsas məsələ də məhz bu etimadı təmin etməkdir.
News365.az
