Azərbaycanın tanımadığı Kosovo: ABŞ bayraqları, Serbiya dinarları və mübahisəli şəhər – Kosovada həyat necədir? - VİDEO

Dünyada bir sıra dövlətlərin müstəqil ölkə kimi tanıdığı, Azərbaycanın isə tanımadığı Kosovo Balkanların ən mübahisəli ərazilərindən biri olaraq qalır. 2008-ci ildə Serbiyadan ayrılaraq müstəqilliyini elan edən Kosovo bu gün də həm siyasi statusu, həm də Serbiya ilə davam edən mübahisələri ilə diqqət çəkir.

Kosovo 17 fevral 2008-ci ildə müstəqilliyini elan edib. Ölkənin müstəqilliyini tanıyan dövlətlərin sayı ilə bağlı müxtəlif hesablamalar mövcuddur və rəqəm siyasi mövqelərdən asılı olaraq dəyişə bilir. Kosovo isə öz rəsmi məlumatlarında 117 dövlət tərəfindən tanındığını bildirir.

Azərbaycan isə Kosovonun müstəqilliyini tanımayan ölkələr sırasındadır.

Bəs bunun səbəbi nədir?

Kosovonun statusuna münasibət bildirən dövlətlərin mövqelərinin arxasında müxtəlif siyasi və hüquqi arqumentlər dayanır. Serbiya Kosovonu öz ərazisinin bir hissəsi hesab edir. İspaniya isə Kosovo məsələsinin Kataloniya kimi separatizm və ərazi bütövlüyü problemləri ilə bağlı presedent yarada biləcəyindən narahat olan ölkələrdəndir.

Azərbaycanın mövqeyində isə ərazi bütövlüyü prinsipi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qarabağ münaqişəsi fonunda Bakı Kosovonun müstəqilliyinin tanınmasına ehtiyatlı yanaşır.

Oxşar narahatlıqlar Gürcüstan, Moldova, Çin və digər ölkələrdə də fərqli ərazi məsələləri ilə əlaqələndirilir.

Balkanların kiçik və gənc dövləti

Kosovonun ərazisi təxminən 10 min 887 kvadrat kilometrdir. Rəsmi 2024-cü il siyahıyaalınmasının nəticələrinə görə, ölkədə 1 milyon 602 min 515 nəfər qeydiyyata alınıb.

Kosovo Serbiya, Albaniya, Şimali Makedoniya və Monteneqro ilə həmsərhəddir.

Əhalinin böyük əksəriyyətini albanlar təşkil edir. Ölkədə serb, türk və bosniya dillərində danışan icmalar da yaşayır. Kosovo Statistika Agentliyinin 2024-cü il siyahıyaalınması üzrə məlumatlarında əhalinin etnik və dil tərkibi ayrıca təqdim olunur.

Ölkənin yaxın tarixinin mühüm hissəsi isə Serbiya ilə qarşıdurmalarla bağlıdır.

1998-1999-cu illərdə Kosovo müharibəsi baş verdi. 1999-cu ildə NATO Yuqoslaviyaya qarşı hərbi əməliyyata başladı və daha sonra Kosovo ərazisində beynəlxalq təhlükəsizlik qüvvələrinin yerləşdirilməsi təmin edildi. NATO-nun məlumatına görə, əməliyyatdan sonrakı əsas məqsədlərdən biri Kosovoda təhlükəsizliyin təmin edilməsi, qaçqınların geri qayıtmasına şərait yaradılması və yenidənqurma prosesinə dəstək vermək idi.

Priştinada niyə ABŞ bayraqları var?

Kosovonun paytaxtı Priştinada küçələrdə ABŞ bayraqları ilə qarşılaşmaq ilk baxışdan təəccüblü görünə bilər.

Bunun səbəbi Kosovonun yaxın tarixində ABŞ və NATO-nun oynadığı roldur.

1999-cu il müharibəsi zamanı NATO qüvvələri Kosovodakı münaqişəyə müdaxilə etdi. ABŞ da NATO əməliyyatında mühüm rol oynadı. Bu səbəbdən Kosovoda ABŞ-a və NATO-ya münasibət ölkənin siyasi və ictimai həyatında xüsusi yer tutur.

Priştinada keçmiş ABŞ prezidenti Bill Klintonun heykəli də var. Klinton Kosovonun müstəqillik tərəfdarları arasında xüsusilə rəğbətlə xatırlanan ABŞ prezidentlərindən biridir.

Şəhərdə ABŞ bayraqlarının müxtəlif məkanlarda nümayiş etdirilməsi də bu tarixi münasibətin simvollarından biridir.

Məscidlər və kilsələr bir şəhərdə

Kosovo Osmanlı imperiyasının uzun müddət idarə etdiyi Balkan ərazilərindən biri olub. Bu səbəbdən ölkənin mədəni və dini həyatında Osmanlı irsinin izlərinə rast gəlmək mümkündür.

Kosovoda əhalinin böyük hissəsi müsəlmandır. Bununla yanaşı, xüsusilə serb əhalisinin yaşadığı bölgələrdə pravoslav xristianlıq geniş yayılıb.

Priştinada məscidlər şəhər mənzərəsinin mühüm hissəsidir. Eyni zamanda müxtəlif xristian dini abidələrinə də rast gəlmək mümkündür.

Beləliklə, şəhərdə həm məscidlərdən gələn azan səsini, həm də kilsə zənglərini eşitmək mümkündür.

Avropa ölkələri arasında ucuz həyat

Kosovonun əsas üstünlüklərindən biri gündəlik xərclərin Qərbi Avropanın böyük hissəsi ilə müqayisədə nisbətən aşağı olmasıdır.

Ölkədə rəsmi ödəniş vasitəsi kimi avrodan istifadə edilir.

Lakin əməkhaqqı səviyyəsi də Qərbi Avropa ilə müqayisədə aşağıdır.

Burada mühüm bir yenilik var: Kosovo hökumətinin qərarına əsasən minimum əməkhaqqı 2026-cı ilin yanvarından 425 avroya, iyulun 1-dən isə 500 avro brutto səviyyəsinə yüksəldilib.

Bu səbəbdən ölkədə gündəlik xərclərin aşağı olması avtomatik olaraq əhalinin yüksək gəlir əldə etdiyi anlamına gəlmir.

Küçələrdə sakitlik, amma infrastruktur problemləri

Priştinanı piyada gəzmək mümkündür və şəhərin mərkəzində restoran, kafe və mağazaların toplandığı ərazilər var.

Şəhərdə diqqət çəkən məqamlardan biri isə piyadalara münasibətdir. Bir çox küçələrdə sürücülərin piyada keçidlərində dayanması gündəlik həyatın adi mənzərələrindən biridir.

Bununla yanaşı, Priştinanın bütün hissələri eyni səviyyədə inkişaf etməyib.

Bəzi ərazilərdə köhnə binalar, qarışıq elektrik və rabitə kabelləri, dolu zibil konteynerləri və infrastrukturdakı çatışmazlıqlar diqqət çəkir.

İctimai nəqliyyat sistemində də inkişaf üçün imkanlar qalır.

Kosovonun ən mübahisəli şəhəri – Mitroviça

Kosovoda vəziyyətin ən mürəkkəb olduğu ərazilərdən biri Mitroviçadır.

Şəhərin cənubunda əsasən albanlar, şimalında isə əsasən serblər yaşayır.

İki hissəni birləşdirən körpü uzun müddət Kosovo münaqişəsinin əsas simvollarından biri olub.

Şimal Mitroviçada Serbiyanın siyasi və mədəni təsiri daha güclüdür. Burada Serbiyanın milli simvollarına, şüarlara və serb dilində yazılara rast gəlmək mümkündür.

Bəzi ərazilərdə Serbiya dinarından istifadə məsələsi də uzun müddət siyasi mübahisələrin mövzusu olub. Kosovo hökumətinin avronu yeganə rəsmi nağd valyuta kimi tətbiq etmək siyasəti xüsusilə ölkənin şimalındakı serb icması ilə bağlı gərginliklərə səbəb olub.

Beləliklə, eyni ölkənin daxilində siyasi və etnik fərqlərin gündəlik həyatda necə göründüyünü Mitroviçada daha aydın müşahidə etmək mümkündür.

Adem Yaşari kimdir?

Kosovonun milli kimliyində xüsusi yeri olan şəxslərdən biri Adem Yaşaridir.

Yaşari Kosovo Azadlıq Ordusunun əsas simalarından biri olub və 1998-ci ildə Prekazda serb qüvvələri ilə qarşıdurma zamanı öldürülüb.

Prekaz bu gün Kosovonun müstəqillik və müharibə tarixinin ən mühüm simvolik məkanlarından biridir.

Burada Adem Yaşarinin xatirəsinə memorial kompleks yaradılıb və bura ölkənin müxtəlif bölgələrindən insanlar gəlirlər.

Kosovo niyə hələ də mübahisəlidir?

Kosovo məsələsinin mürəkkəbliyi yalnız 2008-ci ildə elan edilən müstəqilliklə bağlı deyil.

Məsələnin əsas tərəfləri bunlardır:

- Serbiya Kosovonun müstəqilliyini tanımır;

- Kosovo özünü müstəqil dövlət hesab edir;

- bir sıra dövlətlər Kosovonu tanıyır;

- digər dövlətlər isə tanımır;

- bəzi ölkələr öz ərazi bütövlüyü problemlərinə görə Kosovonun tanınmasını presedent kimi qiymətləndirirlər;

- Kosovo BMT-yə üzv dövlət deyil.

Bu səbəbdən Kosovo bu gün də beynəlxalq münasibətlərdə tam həllini tapmamış məsələlərdən biri olaraq qalır.

Kosovada həyat necədir?

Kosovoda həyatın bir tərəfi nisbətən ucuz gündəlik xərclər, gənc əhali və sürətlə inkişaf etməyə çalışan şəhərlərdirsə, digər tərəfi iqtisadi miqrasiya, infrastruktur problemləri və Serbiya ilə davam edən siyasi gərginlikdir.

Kosovo Statistika Agentliyinin məlumatına görə, 2024-cü ildə ölkədən 37 mindən çox insan xaricə mühacirət edib. Həmin il beynəlxalq miqrasiyanın xalis göstəricisi mənfi 28 413 nəfər olub.

Bu rəqəmlər ölkənin üzləşdiyi əsas problemlərdən birinin əhali itkisi və xaricə miqrasiya olduğunu göstərir.

Bütün bunlara baxmayaraq, Kosovo son illərdə iqtisadiyyatını və dövlət institutlarını inkişaf etdirməyə çalışır.

Ölkənin həm Avropanın digər hissələri ilə müqayisədə aşağı qiymətləri, həm də gənc əhalisi və turizm potensialı onu Balkanlarda diqqət çəkən istiqamətlərdən birinə çevirir.

Kosovo bu gün həm siyasi statusu, həm müharibə tarixi, həm də gündəlik həyatdakı ziddiyyətləri ilə Balkanların ən maraqlı və mürəkkəb ölkələrindən biri olaraq qalır.

Bir tərəfdə Priştinada ABŞ bayraqları, digər tərəfdə Mitroviçada Serbiya simvolları...

Eyni coğrafiyada bu qədər fərqli siyasi və mədəni reallığın yanaşı yaşaması isə Kosovonu digər Avropa ölkələrindən fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdəndir.