Ukrayna müharibəsinin qarşısını almağa nə mane olur?
Beynəlxalq sülhün və təhlükəsizliyin qorunmasına cavabdeh olan BMT Ukraynada müharibənin dayandırılması üçün hansı addımları ata bilər? Təşkilatın geniş hüquqi səlahiyyətlərinə baxmayaraq, münaqişənin davam etməsi beynəlxalq mexanizmlərin effektivliyi ilə bağlı suallar yaradır. Əsas problem isə bu vasitələrin mövcudluğundan daha çox, onların tətbiqinə mane olan siyasi maraqlardır.
Politoloq Rəşad Bayramov bu barədə News365.az-a açıqlamasında bildirib.
Onun sözlərinə görə, BMT Nizamnaməsi beynəlxalq sülhə təhlükə yaradan vəziyyətlərə müdaxilə etmək üçün müxtəlif hüquqi mexanizmlər nəzərdə tutur. Atəşkəs tələbləri, iqtisadi sanksiyalar, silah embarqoları və müəyyən hallarda kollektiv tədbirlərin həyata keçirilməsinə icazə verilməsi bu vasitələr sırasındadır.
Lakin politoloq hesab edir ki, Ukrayna münaqişəsində həmin imkanların tam şəkildə işə salınması qarşısında ciddi siyasi maneələr mövcuddur. Bunun əsas səbəblərindən biri Rusiyanın həm münaqişənin tərəfi olması, həm də BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvündən biri kimi veto hüququna malik olmasıdır.
Bayramovun fikrincə, bu vəziyyət beynəlxalq təhlükəsizlik sistemində ciddi ziddiyyət yaradır. Belə ki, beynəlxalq sülhün qorunmasında xüsusi məsuliyyət daşıyan dövlətlərdən biri ilə bağlı qərarların qəbuluna həmin dövlətin özü mane ola bilər.
BMT-nin başqa hansı imkanları var?
Politoloq diqqətə çatdırıb ki, təşkilatın fəaliyyətini yalnız Təhlükəsizlik Şurasının qərarları ilə məhdudlaşdırmaq düzgün deyil. BMT Baş Assambleyası vasitəsilə beynəlxalq dəstəyin səfərbər edilməsi, humanitar yardımın təşkili, mülki əhalinin müdafiəsi və diplomatik danışıqların təşviqi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Onun sözlərinə görə, Baş Assambleyanın qətnamələri, bir qayda olaraq, Təhlükəsizlik Şurasının məcburi qərarları ilə eyni hüquqi qüvvəyə malik olmasa da, beynəlxalq ictimai rəyin formalaşmasına və siyasi təzyiqin güclənməsinə təsir göstərə bilər.
Bayramov hesab edir ki, beynəlxalq təşkilatların bəyanatları konkret diplomatik təşəbbüslərlə müşayiət olunmalıdır. Əks halda, münaqişənin dayandırılmasına dair çağırışların real nəticələrə çevrilməsi çətinləşir.
Politoloq BMT rəsmilərinin sentyabrın 23-də Təhlükəsizlik Şurasında keçirilən müzakirə zamanı mülki əhali arasında itkilərin artması, hücumların intensivləşməsi və münaqişənin regiona yayılması riskləri ilə bağlı xəbərdarlıqlarına da diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, tərəflərin atəşkəsə nail olması üçün diplomatik səylərin gücləndirilməsi vacibdir.
“Atəşkəs növbəti müharibəyə qədər fasiləyə çevrilməməlidir”
Rəşad Bayramovun fikrincə, müharibənin dayandırılması ilə davamlı sülhün əldə olunması eyni anlayışlar deyil. Hərbi əməliyyatların müvəqqəti dayandırılması problemin köklü həlli üçün kifayət etmir.
Politoloq hesab edir ki, uzunmüddətli sülhün təmin olunması üçün etibarlı təhlükəsizlik mexanizmləri yaradılmalı, beynəlxalq hüquqa hörmət edilməli və tərəflər arasında siyasi razılaşma əldə olunmalıdır.
“Əks halda, atəşkəs münaqişənin həlli deyil, növbəti qarşıdurmaya qədər verilmiş fasiləyə çevrilə bilər”, – deyə o bildirib.
Bayramovun qənaətinə görə, BMT-nin Ukraynada sülhə nail olmaq üçün hüquqi və diplomatik vasitələri mövcuddur. Lakin bu vasitələrin nə dərəcədə effektiv olacağı böyük dövlətlərin mövqeyindən, beynəlxalq ictimaiyyətin vahid yanaşmasından və siyasi iradədən asılıdır.
Politoloq vurğulayıb ki, təşkilatın qarşısında duran əsas vəzifə yalnız sülhə çağırış etmək deyil, həmin çağırışları real nəticələrə çevirə biləcək beynəlxalq əməkdaşlığın formalaşdırılmasıdır. Onun fikrincə, BMT-yə etimadın qorunması beynəlxalq hüquq prinsiplərinin bütün dövlətlərə ardıcıl və bərabər şəkildə tətbiq edilməsindən keçir.
