Fransadan Almaniyaya yayılan etiraz dalğası: Avropanın sabitlik və demokratiya iddiası sual altında

Avropa uzun illərdir dünyaya demokratiya, insan hüquqları, sosial rifah və siyasi sabitlik dərsləri verməyə çalışır. Lakin bu gün həmin dəyərlərin mərkəzi hesab olunan ölkələrdə baş verən hadisələr Avropanın öz daxilindəki problemləri bir daha üzə çıxarır. Fransada baş qaldıran etirazlar, ardınca Almaniyada tətil və etiraz aksiyalarının gündəmə gəlməsi Avropanın sosial-iqtisadi modelinin ciddi sınaq qarşısında olduğunu göstərir.

Dünyanın müxtəlif regionlarında baş verən hadisələrə dərhal siyasi qiymət verməyə çalışan Avropa dövlətləri bəzən öz cəmiyyətlərindəki narazılıqların səbəblərini araşdırmaq əvəzinə, onları inzibati və siyasi vasitələrlə nəzarətdə saxlamağa üstünlük verirlər. Halbuki demokratiya yalnız başqalarına ünvanlanan tələblərlə deyil, ilk növbədə ölkə daxilində vətəndaşların sosial hüquqlarına münasibətlə ölçülür.

Avropanın sosial böhranı dərinləşir: Fransa nümunəsi Almaniyaya da sirayət edir

Avropanın iqtisadi lokomotivi hesab edilən Almaniyada baş verən son hadisələr vəziyyətin nə qədər ciddi olduğunu göstərir. Oktyabrın 31-də Almaniyanın 34 şəhərində, o cümlədən Berlin, Frankfurt və Münhendə gənclərin kütləvi etiraz aksiyaları keçirilib. Etirazların əsas səbəbləri təhsil sisteminin maliyyələşdirilməsi, yaşayış xərclərinin artması və məcburi hərbi xidmətə qarşı narazılıqdır. Frankfurt şəhərində isə nümayişlərdən sonra mağazaların talan edilməsi və polisə qarşı zorakılıq halları qeydə alınıb.

Bununla da kifayətlənməyən Almaniyada noyabrın 1-dən mühəndislik və metal sənayesi sahəsində çalışan işçilər əməkhaqqı mübahisəsi ilə əlaqədar xəbərdarlıq tətillərinə başlayıblar. Təxminən 3,7 milyon işçini əhatə edən əmək mübahisəsində həmkarlar ittifaqları əməkhaqlarının 5 faiz artırılmasını tələb edirlər.

Bütün bunlar təsadüfi hadisələr deyil. Fransada başlayan və digər Avropa ölkələrinə yayılan narazılıqlar qitənin sosial-iqtisadi siyasətində yığılıb qalmış problemlərin nəticəsidir.

Avropanın demokratiya dərsi öz daxilində niyə işləmir?

İllərdir başqa dövlətlərə demokratiya, insan hüquqları, sosial müdafiə və vətəndaş rifahı barədə tövsiyələr verən Avropa siyasi elitası indi öz cəmiyyətlərinin artan narazılığı ilə üz-üzədir. Fransa kimi böyük dövlətin küçələrində baş verən iğtişaşlar, Almaniyada gənclərin və əmək kollektivlərinin etirazları Avropa idarəçilik modelinin ciddi suallar doğurduğunu göstərir.

Əlbəttə, hər bir vətəndaşın etiraz etmək, əmək hüquqlarını müdafiə etmək və hakimiyyətdən sosial tələblərinin yerinə yetirilməsini istəmək hüququ var. Lakin bu hüquq zorakılığa, mağazaların talan edilməsinə, ictimai əmlakın dağıdılmasına və asayişin pozulmasına bəraət qazandırmır. Demokratiya həm hüquqlar, həm də məsuliyyət deməkdir.

Əsas problem isə ondadır ki, Avropa hökumətləri və siyasi dairələri cəmiyyətin narazılığını doğuran fundamental səbəbləri aradan qaldırmaq əvəzinə, çox zaman nəticələrlə mübarizə aparmağa üstünlük verirlər. İnsanların yaşayış xərcləri artır, gənclərin gələcəyə inamı azalır, təhsil və sosial xidmətlərə dair narazılıqlar dərinləşir. Eyni zamanda hərbi xərclərin artırılması və təhlükəsizlik gündəliyinin genişləndirilməsi cəmiyyət daxilində əlavə mübahisələr yaradır.

Almaniya Avropanın güzgüsünə çevrilir

Almaniya uzun müddət Avropa İttifaqının iqtisadi gücünün, intizamının və sabitliyinin əsas simvollarından biri olub. Bu ölkədə sənaye istehsalının, əmək bazarının və sosial təminat sisteminin üzləşdiyi çətinliklər artıq təkcə Almaniyanın daxili məsələsi deyil. Çünki Almaniya iqtisadiyyatında baş verən hər bir ciddi sarsıntı bütövlükdə Avropa iqtisadi məkanına təsir göstərir.

Bu baxımdan Fransadan sonra Almaniyada da etirazların genişlənməsi Avropanın siyasi rəhbərliyi üçün ciddi xəbərdarlıq olmalıdır. Qitənin aparıcı dövlətləri vətəndaşlarının sosial rifahını təmin etmək əvəzinə, özlərini dünyaya nümunə göstərməklə kifayətlənə bilməzlər.

Avropa liderləri anlamalıdırlar ki, demokratiya yalnız seçki keçirmək, siyasi bəyanatlar səsləndirmək və başqa ölkələrə irad tutmaqdan ibarət deyil. Demokratiyanın əsl mahiyyəti vətəndaşın təhlükəsiz yaşaması, layiqli əməkhaqqı alması, keyfiyyətli təhsil və səhiyyə xidmətlərindən yararlanması, gələcəyinə ümidlə baxmasıdır.

Bu gün Avropa küçələrində səslənən etirazlar məhz həmin problemlərin həllini tələb edir.

Nəticə etibarilə, Fransa və Almaniyada baş verənlər Avropanın öz siyasi ritorikası ilə real ictimai vəziyyət arasında yaranmış uçurumu nümayiş etdirir. Başqalarına demokratiya dərsi keçmək asandır, amma həmin demokratiyanın vətəndaşların gündəlik həyatında real təminatını yaratmaq daha çətin məsələdir.

Avropa öz problemlərini görmək, etiraf etmək və həll etmək əvəzinə, yenə də dünyaya nümunə olmaq iddiasını davam etdirəcəksə, bu etirazların coğrafiyasının genişlənməsi heç də təəccüblü olmayacaq. Çünki sosial narazılıq inzibati qərarlarla susdurula bilər, amma onun səbəbləri aradan qaldırılmayınca cəmiyyətdəki narahatlıq bitməyəcək.

Avropa üçün ən böyük təhlükə küçələrdəki etirazlar deyil, həmin etirazları doğuran problemləri görmək istəməyən siyasi düşüncə tərzidir.

News365.az