Azərbaycan–Özbəkistan: Dostluqdan strateji müttəfiqliyə

Xəbər verdiyimiz kimi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev 23–24 avqust 2026-cı il tarixlərində Özbəkistana dövlət səfərinə gedib.

Bu səfər Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm siyasi hadisədir. Səfərin əsas nəticəsi təkcə yeni sənədlərin imzalanması deyil, iki ölkənin münasibətlərinin strateji tərəfdaşlıqdan daha dərin müttəfiqlik modelinə keçirilməsidir.

İlham Əliyevin Özbəkistana son dövlət səfəri adi diplomatik səfərlərdən biri deyil. Bu səfər Azərbaycanla Özbəkistan arasında illər ərzində formalaşan siyasi etimadın artıq konkret iqtisadi, nəqliyyat, humanitar və geosiyasi layihələrə çevrildiyini göstərdi.

Səfərin ən mühüm siyasi nəticəsi isə, şübhəsiz, Əbədi dostluq haqqında Müqavilənin imzalanmasıdır.

Təsadüfi deyil ki, Özbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyev bu sənədi tarixi əhəmiyyət daşıyan hadisə kimi qiymətləndirib. Bununla iki dövlət münasibətlərinin uzunmüddətli perspektiv üçün siyasi-hüquqi dayaqları daha da möhkəmləndirilir.

Türk dünyasında yeni siyasi xətt

Azərbaycan və Özbəkistan münasibətlərinin sürətlə inkişafı təsadüfi deyil. Hər iki ölkə türk dünyasının iki mühüm dayağıdır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda, Özbəkistan isə Mərkəzi Asiyada strateji mövqeyə malikdir.

Bu iki coğrafiyanın bir-birinə yaxınlaşması Xəzər üzərindən nəqliyyat əlaqələrinin güclənməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı Transxəzər marşrutunun inkişafı, logistika infrastrukturunun səmərəliliyinin artırılması və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi məsələləri də müzakirə olunub.

Başqa sözlə, Bakı ilə Daşkənd arasındakı münasibətlər artıq yalnız ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsində deyil, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqazı birləşdirən geosiyasi xətt kimi də nəzərdən keçirilə bilər.

Bir milyard dollarlıq hədəf

Səfərin iqtisadi tərəfi də diqqət çəkir. Azərbaycan və Özbəkistan ikitərəfli ticarət dövriyyəsinin 1 milyard dollara çatdırılması üçün xüsusi proqram qəbul ediblər. Bununla yanaşı, energetika, geologiya, kimya sənayesi, tikinti, maliyyə və kənd təsərrüfatı sahələrində bir sıra birgə layihələr hazırlanıb.

Bu, münasibətlərin yeni məntiqini göstərir: siyasi yaxınlıq artıq iqtisadi dividendlərə çevrilməlidir.

Əslində, Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcəyi məhz burada müəyyənləşəcək. Siyasi bəyanatlar nə qədər möhkəm olsa da, onları davamlı edən qarşılıqlı investisiyalar, istehsal müəssisələri, ticarət və logistika layihələridir.

Qarabağ amili də diqqətdən kənarda qalmadı

Səfər zamanı Özbəkistan rəhbərliyinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpasını və Qarabağda aparılan quruculuq işlərini xüsusi qeyd etməsi də siyasi baxımdan əhəmiyyətlidir. Özbəkistan Azərbaycanın Qarabağda apardığı bərpa prosesinə konkret layihələrlə dəstək verən ölkələrdəndir.

Bu baxımdan iki ölkənin münasibətləri yalnız gələcəyə deyil, həm də Azərbaycanın keçdiyi mürəkkəb tarixi mərhələyə verilən qarşılıqlı siyasi qiymət üzərində qurulur.

Nizami Gəncəvi və Əlişir Nəvai – siyasətdən daha böyük bağ

Səfərin ən təsirli tərəflərindən biri humanitar və mədəni gündəmin genişliyidir.

Daşkənddə Nizami Gəncəvi adına Milli Pedaqoji Universitetin yeni binasının açılışı, Yeni Daşkənddə “Azərbaycan” parkının təməlinin qoyulması, Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin keçirilməsi və Nizami Gəncəvi ilə Əlişir Nəvainin ədəbi irsinə həsr olunmuş birgə film layihəsi iki xalq arasındakı münasibətlərin yalnız dövlətlərarası deyil, mədəni və mənəvi xarakter daşıdığını göstərir.

Bu, əslində, diplomatiyanın ən möhkəm formalarından biridir. Siyasi münasibətlər dəyişə bilər, hökumətlər dəyişə bilər, amma ortaq tarix, dil və mədəni yaddaş xalqları bir-birinə bağlamaqda davam edir.

İki ölkə, bir idman platforması

Azərbaycan və Özbəkistanın gələn il FIFA U-20 Dünya Çempionatına birgə ev sahibliyi etməsi də münasibətlərin yeni istiqamətlərindən biridir. Liderlər bu çərçivədə “İki ölkə – bir çempionat” proqramının həyata keçirilməsi barədə razılığa gəliblər.

Bu, xüsusilə gənclər diplomatiyası baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki Azərbaycan-Özbəkistan münasibətlərinin gələcəyi yalnız prezidentlər və hökumətlər səviyyəsində deyil, yeni nəsillər arasında da qurulmalıdır.

Daşkənd səfərinin geosiyasi mesajı

Səfərin daha geniş geosiyasi mənası isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan Mərkəzi Asiya ilə münasibətlərini sistemli şəkildə dərinləşdirir. Özbəkistan kimi əhalisi və iqtisadi potensialı böyük olan dövlətlə strateji münasibətlərin möhkəmlənməsi Azərbaycanın Mərkəzi Asiyada artan rolunu gücləndirir.

Eyni zamanda Özbəkistan üçün Azərbaycan Avropaya çıxış, Xəzər üzərindən nəqliyyat əlaqələri və Cənubi Qafqazla iqtisadi inteqrasiya baxımından mühüm tərəfdaşdır.

Beləliklə, Bakı-Daşkənd xətti yalnız iki paytaxtı birləşdirmir. Bu xətt Mərkəzi Asiya–Xəzər–Cənubi Qafqaz–Avropa istiqamətində formalaşan yeni geoiqtisadi arxitekturanın mühüm elementinə çevrilir.

İlham Əliyevin Özbəkistan səfərinin əsas nəticəsini bir cümlə ilə belə ifadə etmək olar: Azərbaycan və Özbəkistan dostluq münasibətlərini institusional müttəfiqliyə və konkret layihələrə çevirirlər.

Əbədi dostluq müqaviləsi siyasi təməli, 1 milyard dollarlıq ticarət hədəfi iqtisadi istiqaməti, Transxəzər əməkdaşlığı geoiqtisadi xətti, Nizami–Nəvai layihələri isə mənəvi bağları gücləndirir.

Bu mənada Daşkənd səfəri bir səfərin yekunu deyil. Bu, Azərbaycanla Özbəkistan arasında münasibətlərin uzunmüddətli strateji yol xəritəsinin növbəti mərhələsinin başlanğıcıdır.

News365.az