Azərbaycanda kütləvi maliyyələşmə sistemi qurulur
Alternativ maliyyələşmə mexanizmləri müasir biznes ekosisteminin ən vacib hərəkətverici qüvvələrindən biridir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən "Kraudfandinq haqqında" qanunun təsdiqlənməsi ilə Azərbaycanda startaplar, mikro və kiçik bizneslər üçün tamamilə yeni bir dövrün təməli qoyuldu. Bəs kraudfandinq tam olaraq nədir və bu qanun ölkə iqtisadiyyatına nə vəd edir?
Kraudfandinqin mahiyyəti: kütləvimaliyyələşmə nədir?
Kraudfandinq (ingiliscə crowdfunding — kütləvi maliyyələşmə) geniş insan kütləsinin (investorların) rəqəmsal platformalar vasitəsilə hər hansı bir layihəyə, ideyaya və ya biznesə kiçik məbləğlərlə sərmayə yatırması prosesidir.
Ənənəvi maliyyə modelində sahibkar böyük məbləğdə vəsait üçün banklara və ya iri investorlara müraciət edirdisə, kraudfandinq modelində yüzlərlə, hətta minlərlə sıravi şəxs kiçik məbləğlərlə birləşərək həmin layihəni maliyyələşdirir.
Yeni qanun hansı kraudfandinq modellərini əhatə edir?
Yeni qanun Azərbaycanda kraudfandinq fəaliyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyənləşdirərək iki əsas maliyyələşmə modelini tənzimləyir. Bunlardan birincisi səhm əsaslı kraudfandinqdir. Bu modeldə investor layihəyə yatırdığı vəsait müqabilində şirkətdə pay (səhm) əldə edir. Layihə uğurla inkişaf etdikcə investor həm dividend gəliri əldə edə, həm də sahib olduğu səhmlərin bazar dəyərinin artımından qazanc götürə bilər.
İkinci model isə borc əsaslı kraudfandinqdir. Bu halda investorlar layihə sahibinə əvvəlcədən razılaşdırılmış faiz dərəcəsi ilə borc vəsaiti təqdim edirlər. Müqavilədə nəzərdə tutulan müddətin sonunda isə layihə sahibi cəlb etdiyi vəsaiti hesablanmış faizlə birlikdə investorlara geri qaytarır. Bu maliyyələşmə mexanizmi beynəlxalq praktikada geniş tətbiq olunan P2P (peer-to-peer) kreditləşmə modeli kimi tanınır.
Startaplar və KOB-lar üçün nə dəyişəcək?
Qanunun əsas məqsədi startaplar, mikro, kiçik və orta sahibkarlıq (KOB) subyektləri üçün kapitallaşma imkanlarını genişləndirməkdir. Yeni hüquqi mexanizm sayəsində sahibkarlar ənənəvi maliyyə mənbələrindən asılılığı azaltmaqla yanaşı, daha çevik və əlçatan maliyyələşmə imkanlarından yararlana biləcəklər.
Yeni sistem xüsusilə bank kreditləri üçün girov təqdim edə və ya uzunmüddətli maliyyə tarixçəsi göstərə bilməyən bizneslər üçün alternativ maliyyə mənbəyi yaradacaq. Eyni zamanda, kraudfandinq platformaları vasitəsilə maliyyələşmə prosesinin tam rəqəmsal formada həyata keçirilməsi və bürokratik prosedurların minimuma endirilməsi sahibkarların vəsaitə daha operativ çıxışını təmin edəcək. Bununla yanaşı, layihələrin platformalarda təqdim olunması onların bazar tərəfindən necə qarşılanmasını qiymətləndirmək baxımından da əhəmiyyətli rol oynayacaq. İnvestorların marağı və dəstəyi biznes ideyasının real bazar potensialını müəyyənləşdirmək üçün ilkin göstəricilərdən biri olacaq.
Tənzimləmə və investorların hüquqlarının müdafiəsi
Kraudfandinq sektoru yüksək gəlir imkanları təqdim etsə də, müəyyən maliyyə riskləri də daşıyır. Məhz bu səbəbdən yeni qanun çərçivəsində sektorun fəaliyyəti Azərbaycan Mərkəzi Bankının nəzarəti altında tənzimlənəcək və investorların hüquqlarının qorunmasına xüsusi diqqət yetiriləcək.
Qanuna əsasən, kraudfandinq platformalarını idarə edən operatorlar Mərkəzi Bankın reyestrinə daxil edilməli, müəyyən olunacaq minimum kapital tələblərinə və texniki təhlükəsizlik standartlarına cavab verməlidirlər. Bundan əlavə, peşəkar olmayan investorların risklərini azaltmaq məqsədilə bir layihəyə yatırıla biləcək maksimum investisiya məbləği limitləşdiriləcək. Platformalar həmçinin maliyyə hesabatlılığını təmin etməli, investorlara tam və şəffaf məlumat təqdim etməli, eləcə də daxil olan müraciət və şikayətlərin operativ şəkildə araşdırılması üçün müvafiq mexanizmlər yaratmalıdırlar.
