Himalaylarda dəhşətli faciə: milyonlarla kubmetr buz və qaya vadini süpürdü - VİDEO

Himalay dağlarında nəhəng buz və qaya kütləsinin qopması nəticəsində yaranan güclü palçıq axını geniş ərazidə ciddi dağıntılara səbəb olub. Dağdan qopan milyonlarla kubmetr buz və qaya çaya düşərək su ilə birləşib və qarşısına çıxan kəndləri, yolları, körpüləri və infrastrukturu dağıdıb.

Hadisənin Nepal və Çin sərhədində, Langtang Lirung dağı ətrafında baş verdiyi bildirilir.

İlkin olaraq ABŞ Geoloji Xidməti bölgədə 4,4–5,2 arasında qiymətləndirilən seysmik hərəkət qeydə alıb. Hadisə əvvəlcə zəlzələ kimi qiymətləndirilsə də, sonrakı təhlillər bunun dağın zirvəsindəki nəhəng buz və qaya kütləsinin qopması ilə bağlı olduğunu göstərib.

Mütəxəssislərin fikrincə, temperaturun yüksəlməsi buzlaqların altındakı qaya strukturlarını daha qeyri-sabit vəziyyətə gətirə bilər. Nəticədə böyük buz və qaya kütləsi yüksək hündürlükdən aşağıdakı Lhende çayına düşüb.

Çaya çatan kütlə su ilə birləşərək güclü palçıq və qaya axını yaradıb. Axın Bhote Koşi-Trişuli çayı boyunca hərəkət edərək yaşayış məntəqələrinə və infrastruktura ciddi ziyan vurub.

Fəlakətdən Nepalın Rasuva, Nuvakot, Dhading və Kavre bölgələrinin, həmçinin Katmandu vadisinin zərər çəkdiyi bildirilir. Çinin Tibet Muxtar Bölgəsində yerləşən Gyironq sərhəd keçidi də palçıq altında qalıb.

Hadisə zamanı insanların qəfil yaranan palçıq axınından qaçmağa belə imkan tapmadığı bildirilir. Yerli sakinlərin sözlərinə görə, bəzi insanlar evlərinin damlarına çıxaraq xilas olmağa çalışıb. Bir sakin həyat yoldaşını xilas etmək üçün onun əlindən tutaraq damına çıxmağa çalışsa da, güclü axın qadını aparıb. Başqa bir şəxs isə ağacdan yapışaraq həyatda qala bilib.

Fəlakətin yaratdığı dağıntıların miqyası xüsusilə hidroelektrik infrastrukturu ilə bağlı ciddi narahatlıq doğurub. Bölgədə çalışan yüzlərlə işçidən xəbər alınmadığı və onların bir hissəsinin dağıntılar altında qalmış tunellərdə ola biləcəyi bildirilib.

Dağıntılar xilasetmə əməliyyatlarını da çətinləşdirib. Körpülərin uçması, yolların və elektrik xətlərinin zədələnməsi yardımın fəlakət bölgələrinə çatdırılmasına maneələr yaradıb.

Faciənin daha ağır tərəflərindən biri isə itkin düşən insanların yaxınlarının üzləşdiyi mənəvi sarsıntıdır. Nepalın Rasuva bölgəsində bəzi ailələrin itkin yaxınlarının cəsədlərini tapa bilmədiyi üçün müqəddəs hesab olunan otdan simvolik dəfn fiqurları hazırladığı bildirilir.

Bəzi bölgələrdə isə kimliyi müəyyənləşdirilə bilməyən cəsədlərdən DNT nümunələri götürülərək dəfn mərasimləri keçirilib.

Mütəxəssislər Himalaylarda buzlaqların sürətlə əriməsinin və qeyri-sabitləşməsinin gələcəkdə bu tip hadisələrin riskini artıra biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər.

Himalaylar yalnız Nepal və Çin üçün deyil, Cənubi Asiyada milyonlarla insan üçün həyati əhəmiyyət daşıyan su mənbələrindən biridir. Buna görə bölgədə buzlaqların vəziyyətində baş verən dəyişikliklər uzunmüddətli perspektivdə daha geniş təhlükələr yarada bilər.

Nepal haqqında bilmədikləriniz

Nepal yalnız Himalay dağları və Everestlə tanınan ölkə deyil. Çin və Hindistan arasında yerləşən bu ölkənin ərazisi təxminən 147 min kvadrat kilometrdir.

Dünyanın ən yüksək zirvəsi olan 8 848,86 metrlik Everest — nepallıların Saqarmatha adlandırdığı zirvə — Nepal və Çin sərhədində yerləşir. Dünyada hündürlüyü 8 min metrdən çox olan 14 zirvədən 8-i Nepal ərazisində və ya onun sərhədləri boyunca yerləşir.

Ölkənin coğrafiyası isə olduqca ziddiyyətlidir. Himalayların buzlu zirvələrindən cənubdakı Terai düzənliklərinə doğru hərəkət etdikcə iqlim və təbiət tamamilə dəyişir. Nepalda Benqal pələngi və birbuynuzlu gərgədan kimi nadir heyvanlara da rast gəlinir.

Paytaxt Katmandu isə tarixi məbədləri, buddist stupaları və hindu ziyarətgahları ilə seçilir. Katmandu vadisində UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilmiş yeddi mədəni irs obyekti yerləşir.

Nepalın ən maraqlı ənənələrindən biri isə Kumari mərasimidir. Ölkədə bəzi qız uşaqları hindu və buddist inanclarında “canlı ilahə” hesab olunur. Xüsusi meyarlarla seçilən Kumariyə insanlar xeyir-dua almaq üçün müraciət edir və ona böyük hörmət göstərirlər.

Kumari statusu isə ömürlük deyil. Qız yetkinlik yaşına çatdıqda və müəyyən dini qaydalara uyğun olaraq statusunu itirdikdə yeni Kumari seçilir.

Nepal həmçinin şerpalar və qurkhalarla da dünyada məşhurdur. Şerpalar yüksək dağlıq ərazilərdə yaşayan və yüksəklik şəraitinə uyğunlaşmaları ilə tanınan etnik qrupdur. Qurkhala döyüşçüləri isə uzun illərdir, xüsusilə Britaniya ordusundakı xidmətləri ilə məşhurdurlar.

Ölkənin mətbəxinin ən məşhur yeməklərindən biri isə düyü, mərcimək şorbası və tərəvəz yeməklərindən ibarət dal-bhatdır.

Nepalın daha bir qeyri-adi xüsusiyyəti onun dövlət bayrağıdır. Ölkənin bayrağı dünyada düzbucaqlı olmayan yeganə milli bayraqdır və üst-üstə yerləşən iki üçbucaqdan ibarətdir.

Bütün bu mədəni və təbii zənginliklərin arxasında isə Nepalın ciddi sosial-iqtisadi problemləri də var. Ölkə iqtisadiyyatında kənd təsərrüfatı, turizm və xaricdə çalışan nepallıların göndərdiyi pul köçürmələri mühüm rol oynayır.

2015-ci ildə baş verən dağıdıcı zəlzələ də ölkəyə böyük zərər vurmuşdu. Buna baxmayaraq, Nepal xalqı dağılan şəhərləri və tarixi abidələri bərpa edərək həyatını davam etdirir.

Hazırda isə Himalaylarda baş verən son fəlakət ölkənin təbii fəlakətlər qarşısında nə qədər həssas olduğunu bir daha göstərib.