ƏDV-dən nə qədər gəlir əldə edilir?
Azərbaycanda əlavə dəyər vergisi dövlət büdcəsinin əsas gəlir mənbələrindən biridir. 2026-cı ilin dövlət büdcəsində ƏDV üzrə daxilolmaların 9 milyard 216,3 milyon manat olacağı nəzərdə tutulub.
Əlavə dəyər vergisi – qısaca ƏDV – gündəlik həyatımızda ən çox qarşılaşdığımız vergilərdən biridir. Marketdə ərzaq alarkən, restoranda hesab ödəyərkən, müxtəlif xidmətlərdən istifadə edərkən məhsul və ya xidmətin qiymətində ƏDV də nəzərə alınır.
Azərbaycanın Vergi Məcəlləsinə əsasən, ƏDV dövlət vergilərindən biridir.
2026-CI İLDƏ ƏDV-DƏN 9,2 MİLYARD MANAT GÖZLƏNİLİR
2026-cı il dövlət büdcəsinin gəlirləri 38 milyard 609 milyon manat müəyyənləşdirilib. Bunun 9 milyard 216,3 milyon manatının ƏDV hesabına formalaşması nəzərdə tutulur.
Bu isə ümumi dövlət büdcəsi gəlirlərinin təxminən 23,9 faizinə bərabərdir. Başqa sözlə, büdcəyə daxil olan hər 4 manatdan təxminən 1 manatı ƏDV hesabına formalaşmalıdır.
ƏDV daxilolmalarının mühüm hissəsi idxalla bağlıdır. 2026-cı il üçün Azərbaycanın ərazisinə gətirilən mallara görə 4 milyard 750 milyon manat ƏDV daxilolması proqnozlaşdırılıb.
2026-CI İLİN İLK İKİ AYINDA NƏ QƏDƏR TOPLANIB?
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-fevral aylarında dövlət büdcəsinə 1 milyard 791 milyon manat ƏDV daxil olub.
Bu məbləğ həmin dövrdə dövlət büdcəsinin ümumi gəlirlərinin 28,38 faizini təşkil edib. Həmin iki ayda dövlət büdcəsinin ümumi gəlirləri isə 6 milyard 311,3 milyon manat olub.
İki aylıq göstərici illik proqnozla müqayisədə ƏDV üzrə nəzərdə tutulan məbləğin təxminən 19,4 faizinə bərabərdir.
BƏS ƏDV-NİN HAMISINI DÖVLƏT SAXLAYIR?
Xeyr. Burada mühüm məqam var.
İstehlakçı məhsul və ya xidmət alarkən ƏDV ödəyir, lakin verginin büdcəyə köçürülməsi mexanizmi daha mürəkkəbdir. ƏDV ödəyicisi olan sahibkarlar alış zamanı ödədikləri ƏDV-ni müəyyən hallarda əvəzləşdirə və satışdan hesablanan ƏDV-dən çıxara bilirlər.
Yəni mağazada ödədiyimiz ƏDV məbləğini birbaşa “mağazanın qazancı” kimi qəbul etmək düzgün deyil.
“ƏDV GERİ AL” İLƏ VƏTƏNDAŞLARA NƏ QƏDƏR QAYTARILIR?
ƏDV sistemi ilə bağlı vətəndaşların ən çox maraq göstərdiyi mexanizmlərdən biri də “ƏDV geri al” layihəsidir.
Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar-noyabr aylarında pərakəndə ticarət və iaşə obyektlərindən alınan müəyyən məhsul və xidmətlər üzrə istehlakçılara 172 milyon 323,4 min manat ƏDV geri qaytarılıb.
Bundan başqa, həmin dövrün ilk doqquz ayında xarici vətəndaşlara “Tax Free” mexanizmi ilə 9 milyon 819,7 min manat ƏDV qaytarılıb.
ƏDV NİYƏ BÜDCƏ ÜÇÜN BU QƏDƏR ƏHƏMİYYƏTLİDİR?
ƏDV-nin əsas xüsusiyyəti onun istehlak üzərindən toplanmasıdır. İnsan nə qədər çox məhsul və xidmət alırsa, iqtisadiyyatda ƏDV ilə bağlı əməliyyatların həcmi də artır.
2026-cı ilin dövlət büdcəsində ƏDV üzrə nəzərdə tutulan 9,216 milyard manat digər əsas vergi mənbələri ilə müqayisədə də böyük rəqəmdir. Məsələn, həmin büdcədə fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə 2,3793 milyard manat, hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi üzrə isə 6,58 milyard manat gəlir nəzərdə tutulub.
NƏTİCƏ
Rəqəmlər göstərir ki, ƏDV Azərbaycan dövlət büdcəsinin əsas dayaqlarından biridir. 2026-cı il üçün 9,2 milyard manatdan çox ƏDV gəliri proqnozlaşdırılır, ilin ilk iki ayında isə artıq 1,791 milyard manat daxilolma qeydə alınıb.
Beləliklə, vətəndaşın gündəlik alış-veriş zamanı ödədiyi ƏDV təkcə çekdə görünən əlavə məbləğ deyil. Bu vergi ölkənin büdcə gəlirlərinin mühüm hissəsini formalaşdırır və dövlət maliyyəsinin əsas mənbələrindən biri kimi çıxış edir.
