Kabellərə əlvida: Lazer şüaları ilə fasiləsiz enerji ötürülməsi
Kabelsiz enerji ötürmə texnologiyası sənayedən müdafiəyə, hətta kosmik mədənçiliyə qədər geniş sahələrdə inqilabi dəyişikliklər vəd edir. Avstraliya mərkəzli texnologiya startapı "Aquila" anbar daxilində daim hərəkət edən bir robotu yalnız lazer şüaları vasitəsilə 24 saat fasiləsiz işlətməyi bacardığını açıqlayıb.
Şirkət bu sınaqla kablosuz enerji sahəsində iki dünya rekordunun qırıldığını bildirir. Birincisi, lazer vasitəsilə indiyə qədər ötürülən ən yüksək enerji miqdarının 4 kilovat-saata çatmasıdır. İkincisi isə bu ötürmənin bir saniyə belə kəsilmədən tam 24 saat davam etməsidir.
Sistem inkişaf etmiş optik izləmə mexanizmi ilə lazer şüasını hərəkət edən qəbuledicinin üzərində daim sabit saxlayaraq enerji ötürür. Bu texnologiya gələcəkdə kabelləri və ağır batareyaları əvəz edə biləcək potensial həll kimi qiymətləndirilir.
Lazer şüaları ilə enerji ötürülməsi ideyası tamamilə yeni deyil. Fotovoltaik texnologiyanın əsas prinsipləri 19-cu əsrdən bəri məlumdur. Günəş işığı əvəzinə lazer şüalarının elektrik enerjisinə çevrilməsi istiqamətində ilk ciddi laboratoriya uğurlarından biri 2025-ci ildə Yaponiyanın "Mitsubishi Heavy Industries" şirkəti tərəfindən əldə edilib.
Yeni sistem isə daha yüksək sabitlik və hərəkətdə olan obyektlərə dəqiq fokuslanma qabiliyyəti ilə fərqlənir. Bu, lazer şüasının statik deyil, dinamik hədəf üzərində milimetr dəqiqliyi ilə saxlanılmasını mümkün edir.
Texnologiyanın ən çox diqqət çəkən tətbiq sahələrindən biri müdafiə sənayesidir. ABŞ Müdafiə Nazirliyi pilotsuz uçuş aparatlarının havada daha uzun müddət qalması üçün lazer əsaslı enerji ötürmə sistemləri üzərində işləyir.
Digər layihələrdə isə kilometrlərlə məsafəyə enerji ötürülməsi sınaqdan keçirilir. Bu texnologiyanın xüsusilə elektrik infrastrukturu çökmüş bölgələrdə və çətin relyefli ərazilərdə istifadə olunması planlaşdırılır.
Lazer enerji ötürülməsi yalnız Yer üzündə deyil, kosmosda da mühüm rol oynaya bilər. NASA-nın planlaşdırdığı daimi Ay bazasında əsas problemlərdən biri 14 gün davam edən qaranlıq dövrdə enerji çatışmazlığıdır.
Bu problemi həll etmək üçün Yer orbitində və ya səthində yerləşdirilən lazer sistemləri vasitəsilə Ay səthinə enerji ötürülməsi ideyası araşdırılır. Bu yolla fotovoltaik sistemlər gecə dövründə də işlək qala bilər.
Eyni zamanda radioizotop generatorları da əsas enerji mənbəyi kimi nəzərdə tutulur. Lazer texnologiyası isə xüsusilə uzaq məsafədə yerləşən robotlar və tədqiqat stansiyaları üçün əlavə enerji təminatı rolunu oynaya bilər.
Əgər bu texnologiya geniş miqyasda tətbiq olunarsa, kosmik missiyalarda batareyaların çəkisi ciddi şəkildə azalacaq. Bu isə raketlərin yükünü yüngülləşdirərək kosmosa daşınan materialların daha səmərəli planlanmasına imkan verəcək.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, lazer əsaslı enerji ötürülməsi gələcəkdə həm Yer üzündə, həm də kosmosda enerji infrastrukturunu köklü şəkildə dəyişə bilər.
