İnsanlar bölgələrdən niyə Bakıya axın edir?- ARAŞDIRMA

Son illər bölgələrdən mərkəzi şəhərlərə axın durmadan artır. Bıziləri bunu məşğulluqla əlaqələndirir. Lakin tək səbəb bu deyil.

Əvvəllər bölgələrlə mərkəzi şəhərlər arasında həyat şəraitində olduğu kimi xidmətlərdə və qiymətlərdə müəyyən fərqlər olurdu. Məsələn bir zamanlar Bakıda şəkərin kiloqramı 2 manata satılırdısa, ucqar bölgələrdə şəkər 1,6 manata təklif olunurdu.

Bu da onunla bağlı idi ki, təkliflə tələb uzlaşdırılırdı. Regionlarda insanların dolanışıq, güzaran imkanları nəzərə alınaraq onlara gündəlik tələbat malları daha münasib qiymətə təklif edilirdi.  Bu hesaba da insanların urbanizasiyasına imkan verilmirdi.

Lakin hazırda bu imkanlar aradan qalxıb. Bu gün Bakıda da, Şəkidə də və hətta Qaxda şəkərin qiyməti eynidir. Halbuki Şəkidə, Qaxda yaşayıb işləyən şəxsin qazancı ilə Bakıda yaşayıb işləyənin gəlirləri eyni deyil. Məsələn, rəsmi statistikaya görə ötən il Bakı şəhərində orta aylıq əmək haqqı 1. 485 manat olub. Amma 2025-ci idlə İsmayıllıda 621, Ağstafada 625 manat olub. Ölkə üzrə ən aşağı əmək haqqı isə Qax rayonundadır. Belə ki, bu rayonun sakinlərinin orta aylıq nominal əmək haqqı 570.3 manatdır.

Göründüyü kimi bölgələrlə Bakı arasında orta aylıq əmək haqqı arasındakı fərq 2 dəfədən çoxdur.

Bu təzadlar digər sahələrdə də özünü göstərir.

Məsələn Azərbaycan Mərkəzi Bankının məlumatına görə ötən il ölkə üzrə ən ucuz kreditlər Bakı (12.62%) şəhərində verilib. 

İqtisadi regionlar üzrə ən yüksək kredit faizləri isə Dağlıq Şirvanda (Ağsu, İsmayıllı, Qobustan, Şamaxı) olub. Burada verilən kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi 19.95% təşkil edib.

Verilən kredit faizlərində ən azı 50 faiz fərq var. Bu fərqi banklar regionlarda risqlərin daha yüksək olması ilə əlaqələndirirlər. Lakin bu da tutarlı əsas deyil.

Başqa bir maliyyə göstəricisinə diqqət edək.

2025-ci ildə  respublika üzrə əmanət qoyuluşu üzrə orta faiz dərəcəsi 5.18%, milli valyutada isə 6,61% təşkil edib. 

Amma ən yüksək faiz dərəcəsi Abşeron-Xızı iqtisadi rayonunda tətbiq edilir. Bu bölgədə milli valyutada əmanətlərə hesablanan faiz 7.81-dir. Amma Mil-Muğan iqtisadi rayonu üzrə bu göstərici 4.23 faizdir. Yenə də fərq 50 faizə qədərdir.

Göründüyü kimi əsas bank xidmətləri üzrə mərkəzi şəhərlə regionlara arasında böyük fərq var.

Halbuki bölgələrdə yaşayan insanlar da Bakıda olanlar kimi eyni işi görür, eyni qrafiklə çalışır.

Bəs elə isə niyə bölgələrdə həm orta aylıq əmək haqqı, həm də digər mənbələrdən olan gəlirlər bu qədər aşağıdır?

Təbii ki, bu sualın cavabı başqa bir mövzudur. Amma bizim dediyimiz odur ki,  adını çəkdiyimiz xidmətlərə görə ödənişlərdəki fərq bu qədər təzadlı olduğu halda digər sahələrdə fərqlər yoxdur. Məslən, ən ucqar yaşayış məntəqəsində yaşayan qaz, işıq və su pulunu Bakının mərkəzində yaşayan şəxslə eyni qiymətlə ödəyir.

Ən çox narahatlıq doğuran məqamsa ərzaq qiymətlərindəki eyniyilidir. Bu gün iri ticarət şəbəkələrinin demək olar ki, bütün bölgələrdə filialları var. Və həmin ticarət şəbəkələri Nəsimi rayonunda yaşayan istehlakçıya, Lerikdə və yaxud Gədəbəydə yaşayan alıcıya eyni gözlə baxır. Yəni ölkə üzrə istehlak mallarının qiyməti eynidir.

Digər bir fakt.

 Bütün ölkə üzrə marşurut avtobuslarına qiymət eynidi. Məsələn Ağdam sakini də marşuruta 50-60 qəpik ödəyir, Bakıda yaşayan da.

Amma nəzərə almırıq ki, Nəsimi və yaxud Səbel rayonunda yaşayan istehlakçının maddir durumu Beyləqən və yaxud Qazax alıcısının maddi imkanları eyni deyil. Mərkəzdə yaşayan insanların maddi imkanları daha üstündür.

Məhz bu təzadlar səbəbi ilə insanlar mərkəzi şəhərlərə axın edir. Düşünür ki, madam ki, Bakıda daha çox qazanıram, qazandıqlarımı daha yaxşı yatırım edə bilirəmsə niyə əyalətdə daha sərfəsiz şərtlərlə yaşamalıyam ki?!

Bax, mərkəzi şəhərlərə, xüsusilə də Bakıya axının əsl səbəbi budur. Yəni urbanizasiyanın tək səbəbi iş yeri deyil, digər iqtisadi və maliyyə faktorlarıdır.

Ona görə də Bakıya və mərkəzi şəhərlərə axının qarşısını almağın tək yolu bəzi iqtisadi faktorlara yenidən baxmaqdır.

News365.az