Bakıda tıxaclar niyə artır? Problemin həlli haradan başlamalıdır?
Bakının yollarında nəqliyyat sıxlığı artıq yalnız pik saatların problemi deyil. Son aylarda paytaxtın əsas magistrallarında, xüsusilə Bakı–Sumqayıt şosesi, Ziya Bünyadov, Tbilisi və Heydər Əliyev prospektlərində təkrarlanan sıxlıqlar müşahidə olunur. 2026-cı ilin müxtəlif günlərində Nəqliyyatı İntellektual İdarəetmə Mərkəzi bir neçə istiqamətdə eyni vaxtda tıxaclar qeydə alıb.
Bəs problem nədən qaynaqlanır və Bakı tıxacdan necə xilas ola bilər?
Məsələ yalnız avtomobillərin çoxluğunda deyil
Bakıda sürətli urbanizasiya və şəhər ətrafı yaşayış massivlərinin böyüməsi nəqliyyat axınının istiqamətini dəyişib. Hər gün on minlərlə insan şəhərin kənarlarından mərkəzə doğru hərəkət edir. Üstəlik, bəzi sürücülər şəhər daxilinə getməsələr də, alternativ tranzit yolları olmadığı üçün mərkəzi magistrallardan istifadə etməli olurlar. AYNA da məhz bu amili əsas problemlərdən biri kimi göstərir.
Yəni yeni yol çəkmək təkbaşına kifayət etmir. Əgər həmin yola hər gün daha çox avtomobil daxil olursa, bir müddət sonra yeni yol da əvvəlkinin aqibətini yaşaya bilər.
Bəs çıxış yolu nədir?
Birinci həll – ictimai nəqliyyatın avtomobildən daha cəlbedici olması.
Sərnişin üçün avtobus və metro rahat, sürətli və proqnozlaşdırıla bilən alternativə çevrilməlidir. Bunun üçün avtobusların ayrıca zolaqları genişləndirilməli, marşrutlar bir-birini təkrarlamaq əvəzinə vahid şəbəkə kimi işləməli, dayanacaqlarda gözləmə müddəti minimuma endirilməlidir.
2026-cı ilin sentyabrından avtobus daşımalarında “brutto müqavilə” modelinə keçid də məhz xidmətin keyfiyyəti, interval və avtobus sayının əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi prinsipini gücləndirməyə hesablanıb.
İkinci həll – metronun genişləndirilməsi.
Metroya çıxışı olmayan böyük yaşayış massivləri ilə metro stansiyaları arasında sürətli qidalandırıcı avtobus xətləri yaradılarsa, insanlar şəxsi avtomobillərini şəhər mərkəzinə qədər sürmək məcburiyyətində qalmazlar.
Bakı Metropoliteni qarşıdakı mərhələdə 10 yeni stansiyanın tikintisini nəzərdə tutur. Metropoliten rəsmisinin açıqlamasına görə, layihələrin reallaşması ilə daşıma qabiliyyətinin artırılması və sıxlığın azaldılması hədəflənir.
Üçüncü həll – şəhərə giriş-çıxışların yenidən təşkilidir.
Mehdiabad, Binəqədi və digər ətraf ərazilərdən gələn avtomobillərin eyni magistrallara yüklənməsinin qarşısını almaq üçün alternativ yollar yaradılmalıdır. Məsələn, Mehdiabad–Baksol–Ziya Bünyadov prospekti istiqamətində yeni avtomobil yolunun tikintisi nəzərdə tutulur.
Dördüncü həll – parklanma siyasəti.
Şəhərin mərkəzinə avtomobillə gəlmək nə qədər rahatdırsa, şəxsi avtomobildən imtina etmək bir o qədər çətin olacaq. Mərkəzi küçələrdə nizamsız parklanma həm yolun hərəkət hissəsini daraldır, həm də avtobusların hərəkətinə mane olur.
Buna görə mərkəzdə parklanmanın idarə olunması, kənar ərazilərdə isə “park et və davam et” tipli məntəqələrin yaradılması vacib elementlərdən biridir.
Ən vacib məsələ isə budur
Bakının tıxac problemini yalnız “daha çox yol tikək” prinsipi ilə həll etmək çətin olacaq.
Çünki daha çox yol → daha çox avtomobil → yenidən daha çox sıxlıq zənciri yarana bilər.
Daha effektiv yanaşma metro + sürətli avtobus + alternativ yollar + parklanmanın düzgün idarə edilməsi + ağıllı svetofor sistemi birlikdə tətbiq edilməsidir.
AYNA-nın məlumatına görə, Bakıda nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsi üzrə 2025–2030-cu illəri əhatə edən Dövlət Proqramı çərçivəsində bir sıra strateji layihələr həyata keçirilir. Ayrı-ayrı kəsişmələrdə isə rəqəmsal simulyasiyalar aparılaraq hərəkətin təşkili dəyişdirilir.
Nəticə etibarilə Bakı üçün əsas sual “necə daha çox avtomobil yerləşdirək?” yox, “insanların avtomobilə olan məcburiyyətini necə azaldaq?” olmalıdır.
Çünki şəhərin yollarını sonsuza qədər genişləndirmək mümkün deyil. Amma bir avtomobili yoldan çıxarıb sərnişini metroya, sürətli avtobusa və ya digər alternativ nəqliyyata yönəltmək mümkündür.
