Kosmosda nəhəng buz ehtiyatları tapıldı: Yer kürəsindəki suyun sirri açılır?

Yer kürəsindəki okeanların suyunun mənşəyi ilə bağlı suallara cavab uzaq kosmosda gizlənə bilər. Astronomlar yeni müşahidələr vasitəsilə Süd Yolunda ulduzların və planetlərin yarandığı bölgələrdə geniş buz ehtiyatlarını müəyyən ediblər. Kəşf planetlərdə suyun necə formalaşması və paylanması barədə yeni araşdırmalar üçün imkan yaradır.

News365.az xəbər verir ki, Harvard-Smitson Astrofizika Mərkəzinin Qari Melnikin rəhbərlik etdiyi astronomlar NASA-nın SPHEREx kosmik rəsədxanasının məlumatlarından istifadə edərək ulduzlararası buzun geniş xəritəsini hazırlayıblar.

2025-ci ilin martında kosmosa göndərilən SPHEREx səmanı infraqırmızı diapazonda müşahidə edir. Bu üsul alimlərə kosmosdakı maddələrin xüsusiyyətlərini müəyyənləşdirməyə kömək edir. Su buzu infraqırmızı şüalanmanın müəyyən dalğa uzunluqlarını udduğundan, onun izlərini ulduzlardan gələn işıq vasitəsilə aşkar etmək mümkündür.

Müşahidələr zamanı Cygnus X və Şimali Amerika Dumanlığı kimi tanınan aktiv ulduzəmələgəlmə bölgələrində sıx toz buludlarının daxilində buz ehtiyatları müəyyən edilib.

Buz buludları gələcək planetlərin tərkibinə daxil ola bilər

Araşdırmaya əsasən, donmuş su kosmosdakı toz hissəciklərinin səthində toplanır və yüzlərlə işıq ili boyunca uzanan buludlarda mövcud ola bilir. Zaman keçdikcə bu buludlar sıxlaşaraq yeni ulduzların yaranmasına şərait yaradır. Həmin proses zamanı ətrafda formalaşan planetlər də buz və digər maddələrlə zənginləşə bilər.

Tədqiqatın rəhbəri Qari Melnik hesab edir ki, ulduzəmələgəlmə bölgələrində böyük həcmdə buzun mövcudluğu gələcək planetlərin su ilə necə təmin olunduğunu anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir.

Alimin irəli sürdüyü ehtimala görə, Yer kürəsindəki suyun əhəmiyyətli hissəsi, hətta hamısı planetimiz formalaşmazdan əvvəl ulduzlararası buz şəklində mövcud olmuş ola bilər. Bununla belə, bu ehtimalın təsdiqlənməsi üçün əlavə elmi araşdırmalar tələb olunur.

SPHEREx kosmosun daha geniş mənzərəsini ortaya qoyacaq

Ulduzlararası buz əvvəllər də müşahidə edilib. Məsələn, Ceyms Vebb Kosmik Teleskopu bu cür bölgələri ətraflı araşdırıb. SPHEREx-in əsas üstünlüyü isə daha geniş kosmik əraziləri əhatə edən xəritələr hazırlamaq və buzun Qalaktika boyunca necə yayıldığını öyrənmək imkanındadır.

İki il davam etməsi planlaşdırılan missiya çərçivəsində kosmik rəsədxana bütün səmanı dörd dəfə skan edəcək. Alimlər toplanacaq məlumatlar əsasında Süd Yolundakı buz ehtiyatlarının həcmini daha dəqiq qiymətləndirməyə və su ilə zəngin planet sistemlərinin formalaşa biləcəyi bölgələri müəyyənləşdirməyə çalışacaqlar.

Araşdırma kosmosda suyun yayılması və planetlərin yaranması prosesinin daha dərindən öyrənilməsi istiqamətində mühüm addım hesab olunur.