Kənd təsərrüfatını dirçəltmək üçün nədən başlamalıyıq?- TƏHLİL

Xəbər verdiyimiz kimi mayın 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirə keçirilib.

Dövlətimizin başçısı müşavirədə proqram xarakterli nitq söyləyib. Prezident kənd təsərrüfatındakı mövcud vəziyyəti dəqiqliklə təhlil edib, hər bir sahə üzrə reallığı söyləyib və perspektivləri müəyyən edib.

Ölkə başçısı son vaxtlar kənd təsərrüfatı istehsalında dinamika onu qane etmədiyini bildirib:

“Bir müddət bundan əvvəl Prezident Administrasiyasına, Hökumətə göstəriş verildi ki, kənd təsərrüfatının inkişafına dair yeni Dövlət Proqramı hazırlansın, qəbul edilsin, hərtərəfli, əhatəli olsun. Həm dövlət investisiyaları, həm özəl sektor tərəfindən cəlb ediləcək investisiyaları özündə ehtiva etməlidir. Proqram çox konkret və qısamüddətli olmalıdır. Bu gün müzakirə edəcəyimiz məsələlər bu proqramın qəbul edilməsi və icrası ilə bağlı olacaq. Mən əminəm ki, bu proqram icra ediləndən sonra bizim əsas hədəflərimiz tam yerinə yetiriləcəkdir”.

Nəzərə alaq ki, kənd təsərrüfatı strateji sahədir və ölkənin ərzaq təhlükəsizliyində əsas yeri tutur. Ona görə də bu sahənin inkişafı dövlətimiz üçün prioritetdir. Bu mənada Prezidentin səsləndirdiyi fikirlər statistik hesabat yox, strateji hədəflərdir.

Məsələn ölkə başçısı taxılçılığın üzərində xüsusilə dayanıb. Bildirib ki, buğda istehsalı və onun özünü təminetmə əmsalı bizdə artmır:

“Daxili istehsal 1 milyon 573 min ton, idxal 1 milyon 267 min ton. Bax, bu idxalı biz azaltmalıyıq. Təbii ki, bizim coğrafiyamızı nəzərə alaraq, əkin sahələrini nəzərə alaraq, digər kənd təsərrüfatı məhsullarının yetişdirilməsinin zəruriliyini nəzərə alaraq, biz hədəf qoymamalıyıq ki, 100 faiz özümüzü ərzaq buğdası ilə təmin edək. Ancaq hər halda 55 faiz qəbuledilməz rəqəmdir və bu, mütləq artmalıdır”.

Prezident ərzaqlıq buğdaya olan ehtiyacları yerli istehsal hesabına ödəmək üçün ilk növbədə məhsuldarlığın artırılmasını önə sürüb. Bu da təbii haldır. Çünki Azərbaycanda əkin sahələri məhduddur. Əkin sahələrinin genişləndirilməsi imkanları olmadığı üçün bütün diqqətlər məhsuldarlığa yönəldilməlidir.

Hazırda ölkə üzrə taxılçılıqda məhsuldarlıq hektar üzrə 3.2 sentnerdir. Bu da qaneedici deyil. Ölkə başçısı bildirib ki, ən yaxın zamanda məhsuldarlıq 50 sentnerə çatdırılmalıdır.

Müşavirədə digər sahələrin də inkişafı perspektivləri təhlil edilib. Ümumi fikir bu olub ki, yerlərdə kənd təsərrüfatının inkişafı üçün resurslar var, amma təşəbbüslər yetərli deyil.

Su problemi

Bu sahədə itkilər çoxdur. Əkin sahələri kifayət qədər su ilə təmin olunmur. Bunun üçün suvarma sistemlərinin yenilənməsi ilə innovativ metodlardan istifadəsi önə çəkilib. Belə ki. 130 min hektarda tətbiq olunan müasir suvarmanın 300 min hektara çatdırılması hədəf qoyulur.

Subsidiya mexanizmləri

Müşavirədə açıq şəkildə bildirildi ki, illərlə dəyişməyən subsidiya modeli effektiv deyil. Subsidiyalar bazar tələbi, ixrac potensialı və məhsuldarlığa uyğun çevik dəyişməlidir.

Aqrar emal

Azərbaycan bir çox hallarda xammal ixrac edir, emal məhsulu idxal edir. Bu isə əlavə dəyərin ölkə daxilində formalaşmaması deməkdir. Pambıq üzrə “mahlıc yox, hazır məhsul” mesajı məhz buna hesablanıb. Ümumiyyətlə, mən aqrar emalı kənd təsərrüfatının ən birinci dəstəkləyici istiqaməti hesab edirəm. Yeni yaradılan dəyər bir çox istiqamətlərə ciddi effektlər verər.

Kənddən şəhərə miqrasiya

Müşavirədə səslənən “şəhərdən kəndə qayıdış” fikri əslində iqtisadi model mesajıdır. Əgər kənddə gəlir, xidmət, logistika və sosial infrastruktur rəqabətli olmazsa, urbanizasiya dayanmayacaq. Odur ki, yeni proqram kəndlərdə gəlir imkanlarının, xidmətlərin, logistikanın və sosial infrastrukturun daha rəqabətli səviyyəyə çatdırılmasına yönəlməlidir.

Müasir texnologiya

Torpaq pasportlaşdırılması, süni intellekt, peyk məlumatları, rəqəmsal analizlərin vurğulanması göstərir ki, aqrar sektor artıq ənənəvi idarəetmədən texnologiya əsaslı idarəetməyə keçir.

Göründüyü kimi kənd təsərrüfatının inkişafı üçün imkanlar ətraflı təhlil edilib. Və boşluqlar müəyyən edilib.

Bəs boşluqlar hansı sahələrdədir?

İlk növbədə maarifləndirmə işi zəifdir. Bu gün fermer heç bir bazarlama və marketinq işi aparmır. İrəli getmək üçün çox zaman geriyə baxır. Bu da çox zaman zərərlə nəticələnir. Məsələn, fermerlər baxır ki, ötən mövsüm soğan baha olub. Və çoxluq başlayır soğan əkməyə. Belə vəziyyətdə isə təklif tələbi üstələyir. Nəticədə məhsul fermerin əlində qalır.

Halbuki Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin yerli idarələri fermerlərlə davamlı iş aparmalı, əkiləcək məhsul barədə onlara real bazar araşdırması təqdim etməlidir ki, fermer becərdiyi məhsulu növbəti mövsümdə asanlıqla realizə edə bilsin.

Təsadüfi deyil ki, Respublika Prezidenti bu məsələyə də xüsusi diqqət ayırıb. Bildirib ki, torpaqlardan səmərəli istifadə məsələsi vacibdir:

“Burada məqsəd məhsuldarlığı maksimum artırmaq və torpaqların dəqiq analizini aparmaqdır ki, hansı ərazidə hansı torpaq sahəsində hansı məhsulun yetişdirilməsi daha məqsədəuyğun ola bilər. Burada, əlbəttə ki, rayonlaşma məsələləri çox önəmlidir. Amma bilirəm ki, bəzi hallarda bir rayonda fərqli torpaq sahələrində torpağın keyfiyyəti də fərqlidir. Ona görə demək ki, filan rayonda ancaq bu məhsul yetişdirilsin, başqa məhsul yetişdirilməsin, düzgün olmaz”.

Hazır məhsulun saxlanması

Kənd təsərrüfatı məhsulları “yaş məhsul” hesab edilir. Yəni tez xarab olur. Yaxşı olardı ki, Nazirlik fermerlərin ayağına getsin onun əlində qalan məhsulunu dövlətin bölgələrdə tikilmiş soyuducu anbarlarına yerləşdirsin. Və bir müddət sonra fermer öz məhsulunu anbardan çıxardıb satanda, həm dövlətə müəyyən ödəniş eləsin, həm bazarda davamlı bolluq yaradılsın, həm də fermer yaxşı qazanc əldə eləsin.

Digər bir problem subsidiyanın əlçatan və effektiv olmamasıdır. Məlumdur ki, dövlət tərəfində ayrılan subsidiyanın 25 faizi nağd, 75 faizi isə texniki yardım şəklində verilir. Bu da bir çox hallarda səmərəsiz qalır. Məsələn İmişlinin Ağamalılar kəndindəki fermer şum traktoru üçün ən azı bir neçə dəfə rayon mərkəzindəki Aqroservisə gəlməlidir. Kəndlə Aqroservis arasındakı məsafə isə 50-60 kilometrdir. Hər dəfə fermer bu qədər yolu qət edəndə xeyli vəsait itirir. Üstəlik Aqroservis fermerin istədiyi vaxt ona texiki yardım edə bilmir. Bu növbəçilik əsasında aparıldığı üçün fermer yaxın ərazilərdəki texnikadan yararlanmağa üstünlük verir. Bu vəziyyətdə isə fermer ödənişləri cibində etmiş olur. Beləcə, dövlətin ayırdığı vəsaitsə fermerə heç bir fayda vermir.

Yaxşı olar ki, fermerə subsidiya yox, dövriyyə vəsaiti verilsin. Və yaxud tədarük şirkətləri hər bir fermerlə müqavilə bağlasın və hazır məhsulun satışında ona dəstəkçi olsun. Belə olacağı təqdirdə fermer daha çox məhsul istehsal etməkdə maraqlı olar.

Kənd təsərrüfatı məhsullarına verilən subsidiyaların həcminə də yenidən baxılmalıdır. Məsələn heyvandarlıq üçün vacib olan yoncanın hər hektarına cəmi 50 manat pul verilir. Halbuki yabanı meşə meyvələrinin yetişdirilməsinə bundan 300 dəfə artıq subsidiya ayrılır.

Başqa bir nümunə.

Süni mayalanma ilə doğulan hər buzova görə 100 manat ödəniş edilir. Amma təbii yolla doğulan buzova heç bir ödəniş edilmir. Olmazmı ki, hər doğulan buzova 100 manat ödəniş edilsin və vermer də bu məsələdə daha maraqlı olsun.

Nəzərə alaq ki, regionlarmzda kənd təsərrüfatının zəngin inkişaf ənənələri var. İndiki vəziyyətdə bu ənənləri inkişaf etdirmək və fermerin yanına getmək lazımdır.

Təsadüfi deyil ki, Dövlətimizin başçısı bütün imkanları səfərbər edib zəruri ərzaq məhsulların yerli istehsal hesabına ödənilməsini əsas şərt kimi irəli sürüb:

“Ət, süd, quş əti ilə 100 faiz özümüzü təmin etməliyik. Mən rəqəmləri qeyd etdim, təqribən 80-90 faiz səviyyəsindədir. Bunu 100 faizə çatdırmaq üçün mən hesab edirəm ki, imkanlar var və bu proqram qeyd etdiyim kimi, qısamüddətli olmalıdır, 2026-2030-cu illəri əhatə edəcək. Nəzərə alsaq ki, 2026-cı ilin demək olar ki, yarısı artıq arxada qalır, bu proqramın icrası üçün cəmi dörd il yarım qalır. Buna görə dövlət xətti ilə proqramın maliyyələşdirilməsi üçün vəsait bu il ayrılmalıdır”.

Görünən odur ki, yaxın aylarda kənd təsərrüfatının inkişafı üçün dövlət böyük layihələrin icrasına başlayacaq. Bu da imkan verir ki, deyək ki, bu vaxtadək olan problemlər ən qısa zamanda aradan qalxacaq və aqrar sektorun inkişafında yeni səhifə açılacaq.

News365.az