225 illik sirr hələ də açılmır – Alimlərdən gözlənilməz nəticə

Cazibə qüvvəsini gündəlik həyatımızda hiss etsək də, onun kainatdakı dəqiq gücünü müəyyənləşdirmək elm üçün hələ də ciddi problemlərdən biridir. ABŞ Milli Standartlar və Texnologiya İnstitutunun (NIST) alimlərinin 10 il ərzində apardığı araşdırma da bu sirrin tam həll olunmadığını göstərib.

News365.az xəbər verir ki, NIST fiziki Stephan Schlamminger və həmkarları Nyutonun cazibə qanununda əsas rol oynayan universal cazibə sabiti – “böyük G”nin dəyərini dəqiqləşdirmək üçün uzunmüddətli təcrübə aparıblar.

Təcrübənin obyektivliyini qorumaq üçün alimlər maraqlı üsula əl atıblar. Məlumatların bir hissəsinə əvvəlcədən yalnız tədqiqatçılardan birinə məlum olan gizli rəqəm əlavə edilib. Həmin rəqəm möhürlənmiş zərfdə saxlanılıb və eksperiment başa çatana qədər digər tədqiqatçılara açıqlanmayıb.

Məqsəd alimlərin nəticəni əvvəlcədən gözlənilən göstəriciyə uyğunlaşdırmasının qarşısını almaq olub. Zərf yalnız təcrübənin yekun mərhələsində açılıb.

Nəticədə NIST komandası cazibə sabitinin G = 6.67387 × 10⁻¹¹ m³/kq/s² olduğunu müəyyənləşdirib. Bu göstərici Fransada 2007-ci ildə aparılmış oxşar təcrübənin nəticəsindən 0,0235 faiz aşağıdır.

İlk baxışdan olduqca kiçik görünən bu fərq gündəlik həyat üçün heç bir nəzərəçarpacaq nəticə yaratmır. Lakin söhbət fundamental fiziki sabitdən getdiyi üçün alimlər belə uyğunsuzluqlara ciddi yanaşırlar.

NIST-in məlumatına görə, “böyük G”nin ölçülməsi son dərəcə çətindir. Çünki cazibə qüvvəsi laboratoriya şəraitində ölçülən digər fundamental qüvvələrlə müqayisədə çox zəifdir. Bu səbəbdən müxtəlif təcrübələrdə əldə edilən nəticələr arasında kiçik fərqlər uzun illərdir elm adamlarını düşündürür.

Alimlərin ilkin yanaşmasına görə, fərqin səbəbi təcrübələr zamanı hələ tam nəzərə alınmayan çox kiçik bir amil ola bilər. Yəni mövcud nəticə cazibə nəzəriyyəsinin səhv olduğunu göstərmir. Əksinə, əsas sual müxtəlif yüksək dəqiqlikli təcrübələrin niyə bir-birindən fərqlənməsidir.

Məhz bu səbəbdən “böyük G” fizikada ən çətin dəqiq ölçülən fundamental sabitlərdən biri olaraq qalır. NIST qeyd edir ki, alimlər onun dəyərini müəyyənləşdirməyə 225 ildən artıqdır çalışırlar.

Beləliklə, 10 il davam edən yeni araşdırma cazibə qüvvəsinin sirrini bağlamaq əvəzinə, əksinə, onu yenidən elm dünyasının gündəminə gətirib.