Sevgililər Gününün arxasında hansı qədim və qəddar bir adət gizlənir?

Sevgililər Gününün tarixi - və sevgililərin himayədar müqəddəsinin tarixi bu gün də mübahisə mövzusudur. Bilirik ki, fevral ayı uzun müddətdir romantika ayı kimi qeyd olunur və bu gün bildiyimiz Sevgililər Günü həm xristian, həm də qədim Roma ənənələrinin əks-sədasını özündə əks etdirir. Bəs Müqəddəs Valentin kim idi və o, bu qədim ayinlə necə əlaqəli oldu?

Katolik Kilsəsində Valentin və ya Valentinus adlı ən azı üç fərqli müqəddəs var və hamısı eramızın 3-cü əsrində öldürülüb. Bir əfsanəyə görə, Valentin Romada keşiş idi. O dövrdə Qotiya imperatoru II Klavdi evli olmayan kişilərin ailəli kişilərdən daha yaxşı əsgər olduğuna qərar vermişdi. İmperator gənc kişilərin evlənməsini qadağan etmişdi.

Valentin də öz növbəsində bu imperator fərmanının ədalətsizliyini qəbul etmiş və Klavdiyə itaət etmədən gizlicə cütlükləri evləndirmişdi. Valentin ifşa edildikdə imperator keşişin edam edilməsini əmr etmişdi.

Başqa bir versiyaya görə, bayramın əsl "günahkarı" İnteramna (müasir Terni, İtaliya) yepiskopu Valentindir və o da müqəddəs sayılmışdır. Onun da həmçinin Klavdinin hakimiyyəti dövründə başı kəsilmişdi, çünki o, inancından imtina etməmiş və getdikcə daha çox davamçısını xristianlığa çevirməyə davam etmişdir. Fakt budur ki, II Klavdi ənənəvi Roma politeist dininə sadiq qalmışdır. Dövlət xadimi olaraq, o, ali tanrıların, xüsusən də günəşin kultunu dəstəkləyirdi.

Tarixçilər həmçinin Müqəddəs Valentinin xristianların məhbusların döyüldüyü və işgəncə verildiyi qəddar Roma həbsxanalarından qaçmasına kömək etməyə çalışdığı üçün öldürüldüyünü ehtimal edirlər. Bu əfsanəyə görə, Valentinin özü məhbus idi və ilk "valentin kartını” sevgilisi, həbsxana gözətçisinin qızına göndərirdi.

Məktub "Sənin Valentindən" imzası ilə yazılıb - bu ifadə bu gün də "valentinlər"də istifadə olunur.

Valentinlə bağlı çoxsaylı əfsanələrə baxmayaraq, o, hər birində şəfqətli, qəhrəman və romantik bir fiqur kimi görünür. Orta əsrlərə qədər, bəlkə də bu nüfuza görə, Valentin İngiltərə və Fransada ən məşhur müqəddəslərdən birinə çevrilmişdi.

Çoxları Valentin Gününün Valentinin ölümünün və ya dəfn edilməsinin ildönümünə uyğun olaraq fevralın ortalarında qeyd olunduğuna inanırlar. Tarixçilər isə bunun təxminən eramızın 270-ci ilində baş verdiyinə inanırlar.

Lakin başqa bir nəzəriyyəyə görə, Xristian kilsəsi Valentin Gününü qəsdən fevralın ortalarına köçürmüşdür. Bu, köhnə bütpərəst bayram olan Luperkaliyanı "xristianlaşdırmaq" cəhdi idi.

Bəzi alimlər arasında bu fikir mübahisə mövzusudur, çünki ən vacib bayram - sevgi və ehtirasdan başqa iki bayram arasında oxşarlıqlar azdır.

Romalılar Luperkalia bayramını 15 fevralda qeyd edirdilər. Bu gün Roma məhsuldarlıq tanrısı Faunusa və Roma İmperiyasının qurucuları Romulus və Remusa həsr olunmuş məhsuldarlıq festivalı hesab olunurdu.

Bu festival Lupercilərin (Roma kahinləri) üzvlərinin müqəddəs mağarada toplaşması ilə başladı, burada dişi canavar Romulus və Remusu əmizdirirdi. Bu mağarada kahinlər məhsuldarlıq simvolu olan bir keçi və təmizlənməni simvolizə edən bir iti qurban verirdilər.

Bundan sonra keçinin dərisini soyub, zolaqlar düzəldib, qurbanlıq qanına batırıb küçələrə çıxaraq qadınları və tarlaları keçinin dərisi ilə yumşaq bir şəkildə döyürdülər. Roma qadınları qorxmadan, tez-tez dəriyə toxunmağı xoş qarşılayırdılar və bunun gələn ildə onları daha məhsuldar edəcəyinə inanırdılar.

Luperkalia haqqında tarixi dəlillər parçalı olsa da, alimlər bayramın min ildən çoxdur qeyd olunduğunu deyirlər. Həmçinin məlumdur ki, zaman keçdikcə bütpərəst bayram daha da zorakılaşdı və Siseron kimi görkəmli şəxslərin tənqidinə səbəb oldu.

Sevgililər Gününün Mənası

Luperkalia Romada xristianlığın ilk dalğasından sağ çıxsa da, sonda "xristian olmayan" bayram hesab edildiyi üçün qadağan edildi. Bu, V əsrin sonlarında, Papa Gelasiusun 14 fevralı Sevgililər Günü elan etdiyi zaman baş verdi. Lakin, bu gün yalnız çox sonralar qəti şəkildə sevgi ilə əlaqələndirildi.

Orta əsrlərdə Fransa və İngiltərədə ortaq bir ənənə mövcud idi. Belə ki, 14 fevralın quşlar üçün cütləşmə mövsümünün başlanğıcı olduğuna dair geniş yayılmış bir inanc var idi və bu da Sevgililər Gününün romantika üçün bir fürsət olması fikrini gücləndirirdi. İngilis şairi Ceffri Çoser ilk dəfə Sevgililər Gününü "Quş Parlamenti" (təxminən 1380) şeirində romantik bir gün kimi qeyd edərək yazırdı: "Çünki bu, Müqəddəs Sevgililər Günündə / Hər quş öz cütünü seçmək üçün göndərildi."

Sevgililər Günü təbrikləri hələ orta əsrlərdə məşhur idi. Ən qədim məlum olan Sevgililər Günü təbrik kartı, Orlean hersoqu Çarlzın 1415-ci ildə Aginkur döyüşündə əsir götürüldükdən sonra London Qülləsində həbsdə olarkən həyat yoldaşına yazdığı şeirdir. Bir neçə il sonra Kral V Henrinin yazıçı Con Lidqeyti Valoisli Ketrin üçün "sevgililər günü" yazmaq üçün işə götürdüyünə inanılır.

17-ci əsrin ortalarında Sevgililər Günü İngilis xalq ənənəsində bayram gününə çevrildi və yazın gəlişi qeyd edilməyə başlandı. 18-ci əsrin əvvəllərindən bəri bayramın yazılı tarixi İngiltərənin kənd sakinlərinin Sevgililərini tapmaq üçün bankadan adlar çəkmələrini təsvir edir. Uyğunluq lotereyası cütlüyün gələcək evliliyi üçün yaxşı bir əlamət hesab olunurdu.

Kupid kimdir?

Sevgililər Günü kartlarında Kupidon tez-tez sevgililərə sevgi oxları atan çılpaq bir keruv kimi təsvir olunur. Lakin Roma tanrısı Kupidonun kökləri Yunan sevgi tanrısı Eros kimi Yunan mifologiyasında var. Onun doğulması ilə bağlı hekayələr müxtəlifdir. Bəziləri onun Niks və Erebusun oğlu olduğunu deyir. Digərləri isə valideynlərinin Afrodita və Ares olduğunu iddia edirlər. Digərləri isə onun İris və Zefirin, hətta Afrodita və Zevsin (həm atası, həm də babası) oğlu olduğunu iddia edirlər.

Arxaik dövrün yunan şairlərinə görə, Eros tanrıların və insanların sevgisi ilə oynayan, sevgini oyatmaq üçün qızıl oxlardan, onları dəf etmək üçün isə qurğuşun oxlardan istifadə edən gözəl bir ölümsüz idi. Yalnız Ellinizm dövründə o, Sevgililər Gününün dəyişməz bir atributu olan nadinc, kök bir uşaq kimi təsvir olunmağa başladı.