Heyvandarlığın qarşısında duran problemlər: Onları necə aşa bilərik?

Azərbaycanın heyvandarlıq sektorunda yaxın 4 ilin yol xəritəsi müəyyənləşib.Yeni qəbul edilmiş Dövlət Proqramı çərçivəsində əsas diqqət ət və süd istehsalının artırılmasına, cins heyvanların payının yüksəldilməsinə və xarici bazarlardan asılılığın minimuma endirilməsinə yönəldiləcək.

Daxili bazarda özünütəminetmə səviyyəsini yüksəltmək üçün konkret riyazi hədəflər müəyyən edilib:

Daxili istehsalın artımı:

2030-cu ilədək ölkədə süd istehsalının 10 faiz, mal əti istehsalının isə 20 faiz artırılması planlaşdırılır.

İdxalın kəskin azaldılması:

Süd məhsulları idxalının 49,6 faiz, mal əti idxalının isə 40,2 faiz azaldılması hədəflənir.

Özünütəminetmə səviyyəsi:

Aparılan islahatlar nəticəsində ölkənin özünü qida ilə təmin etmə göstəricisi süd üzrə 8,5 faiz, mal əti üzrə isə 11,5 faiz artacaq.

Proqram sadəcə rəqəmsal hədəflərlə məhdudlaşmır, həm də daxili bazarda genişmiqyaslı institusional infrastrukturun qurulmasını nəzərdə tutur.

Südçülük və ətçilik klasterlərinin daxilində müxtəlif gücə malik təxminən 1000 yeni müasir təsərrüfat formalaşdırılacaq və onlar damazlıq cins heyvanlarla təmin ediləcək. Cins heyvanların ümumi sürüdəki payı 10 faizə çatdırılacaq.

Fermerlərin bazara çıxışını asanlaşdırmaq və emal zəncirini effektiv etmək üçün ölkə üzrə 90 süd toplama məntəqəsi və 15 dəri qəbul məntəqəsi yaradılacaq.

İribuynuzlu mal-qaranın tam identifikasiyası (elektron qeydiyyatı) həyata keçiriləcək. Bu sistem xəstəliklərə nəzarət, subsidiyaların şəffaf paylanması və məhsuldarlığın monitorinqi üçün əsas mexanizm olacaq.

Yem bazası gücləndiriləcək, damazlıq heyvanlara və son heyvandarlıq məhsullarına görə stimullaşdırıcı subsidiyalar tətbiq ediləcək.

Göründüyü kimi hökümətin hədəfləri yaxın 4 ildə heyvandarlığı ən azı 10-15 faiz inkişaf etdirməkdir. Bunun üçün hətta idxalın azaldılmasına da diqqət ediləcək.

Bəs mövcud resurslar necə hərəkətə gətirilə bilər?

Bu il yanvarın 1-nə Azərbaycanda iribuynuzlu heyvanların sayı 2 milyon 435,5 min baş, xırdabuynuzlu heyvanların sayı isə 6 milyon 757,8 min baş təşkil edib.

Dövlət Statistika Komitəsinin hesabatı əsasında apardığı hesablamalara görə, 2025-ci ilin yanvar ayının 1-i ilə müqayisədə iribuynuzlu heyvanların sayı 1,2% və ya 30.1 min baş, xırdabuynuzlu heyvanların sayı isə 2% və ya 138.7 min baş azalıb.

Aparılan araşdırmalar göstərir ki, azalmanın əsas səbəbi məhsulun maya dəyərinin yüksək olmasıdır. Bu gün kənd yerlərində sürü halında davar saxlamaq çox çətindir. Çünki təbii otlaq sahələri yoxdur. Həyətlərdə 10-15 davar saxlayanda isə maya dəyər xeyli şişir. Çünki davar sahibi davarları daha çox alınma yemlərlə bəsləyir. Halbuki təbii otlaq olanda fermerlər yalnız qış aylarında davarları yemlə bəsləyirdilər. Alınan yemin, yoncanın qiymətinin kifayət artması da fermerdə marağı azaldır.

Ona görə də ilk növbədə yem bazasının gücləndirilməsi əsas şərtlərdən biridir. Heyvandarlıq məhsullarının maya dəyərinin böyük hissəsi yem xərclərindən formalaşır. Buna görə də yem bitkilərinin əkin sahələrinin genişləndirilməsi, müasir suvarma sistemlərinin tətbiqi və yüksək məhsuldar yem növlərinin yetişdirilməsi vacibdir. Yem çatışmazlığı və ya bahalığı fermerlərin gəlirlərini azaldır, məhsulun qiymətini isə artırır.

Təbii örüş sahələri yaradılması problemi kökündən həll edə bilər. Çünki təbii örüş sahələrində heyvan bəsləmək oldiqca sərfəlidir.

Digər mühüm məsələ damazlıq işinin təkmilləşdirilməsidir. Məhsuldarlığı yüksək olan cins heyvanların sayının artırılması süd və ət istehsalının yüksəlməsinə səbəb olur. Süni mayalanma xidmətlərinin genişləndirilməsi, genetik seleksiya proqramlarının həyata keçirilməsi və damazlıq təsərrüfatlarının dəstəklənməsi bu istiqamətdə mühüm addımlar ola bilər.

Bu məsələ dövlətin yaxın 4 il üçün prioritetləri arasındadır.

Amma yerli cinsdən olan heyvanların baş sayının artırılması üçün də müəyyən addımlar atıla bilər. Məsələn, doğulan hər quzuya və buzova görə maddi dəstək verilsə fermerlərdə maraq artır. Nəzərə alaq ki, süni mayalanmadan doğulan hər buzova görə 100 manat subsidiya verilir.

 Bundan əlavə zootexniki xidmətlərin əlşatanlığı təmin edilməlidir. Davarlar il ərzində bir neçə dəfə ağciyər,  dabaq və digər xəstəliklərinə qarşı peyvənd olunmalıdır. Hazırda dərman preparatlarının qiyməti xeyli bahadır.

Baytarlıq xidmətlərinin keyfiyyətinin artırılması da diqqət mərkəzində olmalıdır. Heyvan xəstəlikləri təkcə fermerlərin gəlirlərinə deyil, həm də insanların sağlamlığına təhlükə yaradır. Müntəzəm peyvəndləmə, xəstəliklərin erkən aşkarlanması və peşəkar baytarlıq xidmətlərinin əlçatan olması heyvandarlığın dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas amillərdəndir.

Müasir texnologiyaların tətbiqi sahənin səmərəliliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Avtomatlaşdırılmış sağım sistemləri, elektron qeydiyyat, heyvanların sağlamlığının rəqəmsal monitorinqi və ağıllı təsərrüfat idarəetmə sistemləri məhsuldarlığın yüksəlməsinə və itkilərin azalmasına kömək edir. Dünyanın inkişaf etmiş ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, texnologiyaya investisiya qoyan təsərrüfatlar daha yüksək gəlir əldə edirlər.

Fermerlərin maliyyə resurslarına çıxışının yaxşılaşdırılması da vacibdir. Güzəştli kreditlər, subsidiya proqramları və dövlət dəstəyi kənd təsərrüfatı istehsalçılarının imkanlarını genişləndirə bilər. Xüsusilə kiçik və orta təsərrüfatların maliyyə yükünün azaldılması onların bazarda rəqabət qabiliyyətini artırar.

Bununla yanaşı, heyvandarlıq məhsullarının emalı və satış infrastrukturu inkişaf etdirilməlidir. Soyuducu anbarların, logistika mərkəzlərinin və emal müəssisələrinin sayının artırılması məhsul itkilərinin qarşısını alar, fermerlərin gəlirlərini yüksəldər və istehlakçıların keyfiyyətli məhsullarla təminatını yaxşılaşdırar.

Nəhayət, fermerlərin maarifləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir heyvandarlıq metodları, qidalanma qaydaları, xəstəliklərlə mübarizə üsulları və biznes idarəçiliyi sahəsində təlimlərin keçirilməsi təsərrüfatların daha səmərəli fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradar.

Heyvandarlığın inkişafı yalnız kənd təsərrüfatının deyil, bütövlükdə ölkə iqtisadiyyatının inkişafına xidmət edir. Bu sahəyə göstərilən diqqət həm kənd yerlərində rifahın yüksəlməsinə, həm də ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verə bilər. Güclü heyvandarlıq sektoru güclü kənd təsərrüfatı və dayanıqlı iqtisadiyyat deməkdir.

News365.az