Çörək, kartof, yağ... Sağlam qidalanmaq istəyənlərin böyük səhvləri

Arıqlamaq, sağlam qalmaq və artıq çəkidən xilas olmaq istəyənlərin bir çoxu ilk növbədə qida rasionunda dəyişiklik etməyə çalışır. Bəziləri çörəyi, kartofu və digər karbohidratlı məhsulları tamamilə menyudan çıxarır, digərləri isə yağlı qidalardan imtina etməklə daha sağlam həyat tərzinə keçdiklərini düşünürlər. Sosial şəbəkələrdə yayılan müxtəlif pəhriz tövsiyələri də insanların qidalanma vərdişlərinə təsirsiz ötüşmür. Nəticədə sağlamlıq naminə edilən bəzi dəyişikliklər əksinə, orqanizmdə müəyyən problemlərin yaranmasına səbəb ola bilir.

Halbuki sağlam qidalanmanın əsas prinsipi hansısa məhsulu tamamilə qadağan etmək deyil, orqanizmin ehtiyac duyduğu qida maddələrini düzgün nisbətdə qəbul etməkdir. Bəs gündəlik qidalanmada ən çox hansı səhvlərə yol veririk? Çörək, kartof və yağ həqiqətən zərərlidirmi? Sağlam hesab etdiyimiz məhsulları istədiyimiz qədər qəbul edə bilərikmi?

Qida Təhlükəsizliyi Hərəkatının rəhbəri, sağlam qidalanma mütəxəssisi Məhsəti Hüseynova News365.az-a açıqlamasında bu məsələlərə aydınlıq gətirib.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, insanların qidalanmada yol verdiyi əsas yanlışlıqlardan biri ayrı-ayrı məhsulları əsassız şəkildə zərərli hesab edərək rasiondan çıxarmalarıdır. Halbuki hər hansı qidanın orqanizmə təsiri insanın fərdi xüsusiyyətlərindən, sağlamlıq vəziyyətindən və qəbul edilən miqdardan asılıdır.

O bildirib ki, bəzi insanlar karbohidratlardan imtina etməklə daha tez arıqlayacaqlarını, yaxud yalnız zülal və liflə zəngin qidalar qəbul etməklə sağlamlıqlarını yaxşılaşdıracaqlarını düşünürlər. Lakin bu cür məhdudiyyətlər həmişə düzgün nəticə vermir.

Məhsəti Hüseynova hesab edir ki, sağlam qidalanma qadağalar üzərində qurulmamalıdır. Əsas məqsəd müxtəlif qida qruplarından istifadə etmək, porsiyalara nəzarət etmək və gündəlik rasionda balansı qorumaqdır.

Karbohidratları tamamilə kəsmək nə dərəcədə doğrudur?

Qidalanma ilə bağlı ən geniş yayılmış yanlış təsəvvürlərdən biri çörək, kartof və digər karbohidratlı məhsulların kökəlmənin əsas səbəbi hesab edilməsidir. Bu səbəbdən bir çox insan həmin qidalardan tamamilə imtina edir.

Mütəxəssis isə bu yanaşmanı düzgün hesab etmir. Onun sözlərinə görə, karbohidratlar orqanizmin əsas enerji mənbəyidir və gündəlik qidalanmada mühüm yer tutur.

Hüseynova gündəlik enerji qəbulunun təxminən 45-70 faizinin karbohidratlardan təmin oluna biləcəyini bildirib. Bu göstəricinin insanın yaşına, çəkisinə və fiziki aktivliyinə uyğun dəyişdiyini diqqətə çatdırıb.

O, xüsusilə tam taxıllı çörək, paxlalılar, qarabaşaq, meyvə və tərəvəzlərin rasionda yer almasını tövsiyə edib.

Kartofun da özlüyündə zərərli məhsul olmadığını bildirən ekspert onun hazırlanma üsulunun əhəmiyyətinə diqqət çəkib. Belə ki, qaynadılmış, sobada və ya buxarda bişirilmiş kartofla uzun müddət qızdırılmış yağda qızardılan kartofun qida dəyəri və sağlamlığa təsiri eyni deyil.

Yağsız qidalanmaq da sağlamlıq üçün risk yarada bilər

Məhsəti Hüseynova insanların yol verdiyi digər ciddi səhvlərdən birinin yağları qida rasionundan tamamilə çıxarmaq olduğunu bildirib.

Onun sözlərinə görə, yağlar orqanizmdə bir sıra vacib funksiyaları yerinə yetirir. A, D, E və K vitaminlərinin mənimsənilməsi, hüceyrələrin fəaliyyəti və hormonların sintezi üçün yağların qəbulu vacibdir.

Mütəxəssis yağlardan tam imtina etmək əvəzinə, onların növünə və miqdarına diqqət yetirməyi məsləhət görür. Xüsusilə doymuş yağların, həddindən artıq qızardılmış və yüksək kalorili yeməklərin istehlakını azaltmaq, əvəzində zeytun yağı, qoz-fındıq, müxtəlif toxumlar və balıqda olan doymamış yağlara üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.

Ekspert balanssız qidalanmanın uzun müddət davam etməsinin də ciddi fəsadlara yol aça biləcəyini vurğulayıb. Belə qidalanma vitamin və mineral çatışmazlığına, ürək-damar problemlərinə, maddələr mübadiləsinin pozulmasına və digər sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Bal və bəhməz də həddindən artıq qəbul edilməməlidir

Mütəxəssis sağlam qida hesab edilən məhsulların belə normadan artıq istehlakının düzgün olmadığını xüsusi vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, bəzi insanlar şəkərdən imtina etdikdən sonra bal və bəhməzi daha sağlam alternativ hesab edərək gündəlik qidalanmada həddindən artıq istifadə edirlər. Halbuki bu məhsulların da tərkibində şəkər var və çox qəbul edildikdə orqanizmin ümumi şəkər yükünü artırır.

Eyni yanaşma quru meyvələrə, qoz-fındığa və zeytun yağına da aiddir. Bu məhsullar faydalı qida maddələri ilə zəngin olsa da, onların kaloriliyi və tərkibi nəzərə alınmalıdır.

Məhsəti Hüseynovanın fikrincə, sağlam qidalanmanın əsas şərti hansısa məhsulu möcüzəvi vasitə kimi qəbul etmək və ya digərini tamamilə qadağan etmək deyil. Əsas məsələ müxtəlif və keyfiyyətli qidalardan istifadə etmək, qəbul edilən miqdarı düzgün müəyyənləşdirmək və fərdi ehtiyaclara uyğun qidalanma rejimi formalaşdırmaqdır.

Beləliklə, sağlam həyat tərzinə keçmək istəyənlər üçün ən doğru yanaşma sərt və əsassız pəhrizlərə deyil, davamlı və balanslı qidalanma vərdişlərinə üstünlük verməkdir.