Soğan sahələrdə qalıb- Niyə tədarükçü tapılmır?

“Fermerlər yetişdikləri soğanı satmağa ünvan tapmırlar. Bu  çox aktual məsələdir. Məsələn, Tovuz rayonunun Aşağı Mülkülü kəndində fermerlər ciddi problemlə üzləşiblər, tonlarla soğan satışa çıxarıla bilmədiyi üçün həyətyanı sahələrdə xarab olur”.

Bunu News365.az-a müsahibəsində Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli deyib.

O, bildirib ki, ən böyük problem ixrac kanallarının daralmasıdır:

“Əvvəlki illərdə, xüsusilə Rusiyaya ixrac hesabına fermerlər yaxşı qazanc əldə edirdilər, lakin bu il vəziyyət tam fərqlidir. Rusiya istiqamətinin zəifləməsi yerli fermerlər üçün əvəzolunmaz bir bazar itkisi deməkdir.

Daxili bazar isə bu həcmdə məhsulu udmağa qadir deyil. Azərbaycanın soğan istehlakı məhduddur, fermerlər isə eyni vaxtda kütləvi məhsul yığımı aparır, bu da bazarda təklifi həddən artıq şişirdir və qiyməti yerə vurur. Alıcı tapılsa belə, qiymət istehsal xərclərini ödəmir”.

Müsahibimiz bildirib ki, fermerlərdən biri qeyd edib ki, uzun illərdir soğan əkirlər, lakin bu mövsüm satış yoxdur və məhsul evlərində qalıb:

“İstehsal xərcləri minlərlə manata çatıb, lakin gəlir əldə etmək mümkün olmayıb, hətta bir hissə məhsulu məhv etməyə məcbur qalıb.

Struktural baxımdan problem daha dərindədir. Fermerlər arasında koordinasiya yoxdur, hamı eyni məhsulu eyni vaxtda əkir. Soyuducu anbar infrastrukturu zəifdir, yəni məhsulu saxlayıb tədricən satmaq mümkün deyil. Emal sənayesi, soğan tozu, turşu, konservləşdirmə demək olar ki, inkişaf etməyib. Dövlət alışı mexanizmi isə bu tip tərəvəzlər üçün işləmir”.

Çıxış yolu nədədir?

Akif Nəsirli hesab edir ki, bu problemin çıxış yolu üç səviyyədə düşünülməlidir:

“Birinci, ani tədbirlər baxımından dövlət müvəqqəti alış mexanizmi işə sala bilər - məhsulun bir hissəsini sosial yardım proqramları, məktəb yeməkxanaları, hərbi hissələr üçün satın almaq. Bu həm fermeri xilas edir, həm də büdcəyə əlavə xərc deyil, sadəcə alış kanalının dəyişməsidir.

İkinci, orta müddətdə ən kritik addım soyuducu anbar infrastrukturunun qurulmasıdır. Əgər fermer məhsulunu 3-4 ay saxlaya bilsə, bazarda qiymət dib vuranda satmaq məcburiyyətindən qurtular. Bu investisiya dövlət-özəl ortaqlığı ilə həyata keçirilə bilər.

Emal sənayesinin inkişafı da həlledici əhəmiyyət daşıyır. Soğanın tozu, qurudulmuşu, turşusu, konservləşdirilmiş forması ixrac üçün daha uzun raf ömrünə malikdir. Bir neçə emal müəssisəsi belə bu həcmdəki artıq məhsulu udmağa qadir olar.

Üçüncü, uzunmüddətdə əsas problem koordinasiyanın olmamasıdır. Fermerlər nə əkəcəklərini bazarın siqnalına görə deyil, ənənəyə görə seçirlər. Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi hər il regionlar üzrə əkin planlaşdırması tövsiyələri yayımlamalı, hansı məhsula nə qədər tələbat olduğunu açıqlamalıdır.

Bundan əlavə, yeni ixrac bazarlarının açılması vacibdir. Rusiyaya asılılıq azaldıqca Körfəz ölkələri, Orta Asiya, hətta Avropa bazarlarına çıxış üçün dövlət səviyyəsində ticarət müqavilələri və fermer birlikləri vasitəsilə kollektiv ixrac mexanizmi qurulmalıdır.

Mahiyyətdə problem təkbaşına fermerin deyil, sistemin problemidir. Fermer özü nə anbar tika bilər, nə emal zavodu, nə də ixrac kanalı aça bilər. Nəticə etibarilə fermer həm istehsal xərclərini, həm də potansial qazancını itirir, məhsul isə sahədə çürüyür”.

News365.az