Qardaş xalqların birliyi: Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin inkişafı

 Prezident İlham Əliyev: “Münasibətlərimiz möhkəm təməl - tarixi bağlar, mədəni əlaqələr və mənəvi əlaqələr üzərində qurulub”

 Azərbaycan və Türkmənistan arasında formalaşan münasibətlər son illərdə təkcə diplomatik dialoqla məhdudlaşmayaraq, strateji tərəfdaşlığın bütün sahələrini əhatə edən geniş əməkdaşlıq platformasına çevrilmişdir. 2026-cı il 22 iyunda Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun Azərbaycana səfəri bu münasibətlərin inkişafında növbəti mühüm mərhələ kimi yadda qaldı. Səfər çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli görüşlər, mətbuata verilən bəyanatlar və imzalanan sənədlər iki ölkə arasında siyasi etimadın, qarşılıqlı hörmətin və uzunmüddətli əməkdaşlıq iradəsinin daha da möhkəmləndiyini göstərdi. Xüsusilə Prezident İlham Əliyevin mətbuata verdiyi bəyanat Azərbaycan–Türkmənistan əlaqələrinin tarixi köklərə, ortaq mədəni dəyərlərə və xalqlar arasında mənəvi yaxınlığa əsaslandığını bir daha vurğuladı. Bu kontekstdə münasibətlərin yalnız siyasi və iqtisadi müstəvidə deyil, həm də mədəni-humanitar, şəhərlərarası və ictimai əlaqələr səviyyəsində dərinləşməsi iki ölkənin strateji tərəfdaşlığının yeni keyfiyyət mərhələsinə keçdiyini nümayiş etdirdi.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında əlaqələrin möhkəm təməllər üzərində qurulduğunu vurğuladı. Bu təməli tarixi bağlar, ortaq mədəni dəyərlər və xalqlar arasında mənəvi yaxınlıq təşkil edir. Hər iki xalqın eyni mədəni-sivilizasiya məkanında formalaşması, dil və ənənə yaxınlığı dövlətlərarası münasibətlərin inkişafına əlavə güc verir. Bu kontekstdə Azərbaycan və Türkmənistanın münasibətləri təkcə siyasi maraqlarla deyil, həm də dərin köklərə malik humanitar əlaqələrlə möhkəmlənir. Bu amil iki ölkə arasında əməkdaşlığın sabit və uzunmüddətli xarakter daşımasını təmin edir. Bəyanatda xüsusi vurğulanan istiqamətlərdən biri mədəni-humanitar əməkdaşlıqdır. Son illərdə hər iki ölkədə qarşılıqlı Mədəniyyət Günlərinin keçirilməsi bu əlaqələrin canlı və davamlı olduğunu göstərir. Bu yaxınlarda Aşqabad və Arkadağ şəhərlərində Azərbaycan Mədəniyyəti Günlərinin keçirilməsi, Azərbaycan mədəniyyətinin Türkmənistanda geniş şəkildə tanıdılması baxımından mühüm hadisə kimi qeyd olunub. Eyni zamanda, ötən il Türkmənistanın mədəniyyət xadimlərinin Bakı və Gəncə şəhərlərində təşkil edilən Mədəniyyət Günlərində iştirakı qarşılıqlı mədəni mübadilənin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirib. Bu cür tədbirlər təkcə mədəniyyətin təbliği deyil, həm də xalqlar arasında qarşılıqlı anlaşmanın və dostluğun möhkəmlənməsinə xidmət edir.

 Bəyanatda diqqət çəkən məqamlardan biri də Bakı–Aşqabad və Arkadağ–Füzuli şəhərləri arasında qardaşlıq münasibətlərinin qeyd olunmasıdır. Baku və Ashgabat arasında qurulan qardaşlıq əlaqələri regionda şəhər diplomatiyasının inkişaf edən nümunələrindən biridir. Eyni zamanda Arkadag və Fuzuli şəhərlərinin qardaşlaşması da iki ölkə arasında simvolik və praktiki əməkdaşlığın yeni mərhələsini əks etdirir. Bu şəhər əlaqələri mədəniyyət, təhsil, urban inkişaf və sosial layihələr sahəsində təcrübə mübadiləsinə geniş imkanlar yaradır.

 Prezident çıxışında Azərbaycan və Türkmənistanın əməkdaşlığını daha konkret layihələrlə zənginləşdirmək niyyətini də ifadə etdi. Bu, yalnız mədəni sahəni deyil, iqtisadi, nəqliyyat, enerji və humanitar istiqamətləri də əhatə edən geniş əməkdaşlıq gündəmini nəzərdə tutur. İki ölkə arasında Xəzər dənizi regionunda yerləşmələri strateji əhəmiyyət daşıyır və bu coğrafi yaxınlıq enerji layihələri, logistika dəhlizləri və ticarət əlaqələri üçün yeni imkanlar yaradır. Qarşılıqlı fəaliyyətin dərinləşdirilməsi isə bu potensialın real nəticələrə çevrilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Qeyd edək ki, 22 iyunda Bakıda Azərbaycan Respublikası ilə Türkmənistan arasında imzalanmış sənədlərin mübadiləsi mərasimi iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini göstərən mühüm diplomatik hadisə kimi yadda qaldı. Mərasim Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov iştirak ilə baş tutdu və yüksək səviyyəli siyasi etimadın, qarşılıqlı hörmətin və əməkdaşlıq iradəsinin bariz nümunəsinə çevrildi. Mərasimin ən mühüm məqamı iki dövlət başçısı tərəfindən Prezidentlərin Birgə Bəyanatının imzalanması oldu. Bu sənəd Azərbaycan və Türkmənistan arasında münasibətlərin yalnız dostluq səviyyəsində deyil, həm də strateji tərəfdaşlıq çərçivəsində inkişaf etdiyini rəsmən təsdiqləyir. Birgə Bəyanat iki ölkənin siyasi dialoqunun daha da dərinləşdirilməsini, regional və beynəlxalq məsələlərdə koordinasiyanın gücləndirilməsini, eləcə də iqtisadi və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Bu sənəd həmçinin gələcək illərdə qarşılıqlı fəaliyyət üçün yol xəritəsi rolunu oynayır.

Birgə Bəyanatla yanaşı, müxtəlif sahələri əhatə edən bir sıra ikitərəfli sənədlərin imzalanması və mübadiləsi həyata keçirildi. Bu sənədlər Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin real əməkdaşlıq müstəvisində daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Sənədlərin əhatə etdiyi istiqamətlər adətən aşağıdakı sahələri əhatə edir: energetika və Xəzər dənizi əməkdaşlığı, nəqliyyat və logistika layihələri, humanitar və mədəni əlaqələr, ticarət və iqtisadi tərəfdaşlıq və təhsil və elmi mübadilə proqramları.  Bu sahələr üzrə imzalanan sənədlər tərəflərin uzunmüddətli əməkdaşlıq niyyətini təsdiqləyir və regional inteqrasiyanın gücləndirilməsinə xidmət edir.

Prezident İlham Əliyev və Prezident Sərdar Berdiməhəmmədov arasında keçirilən görüşlər və imzalanan sənədlər Xəzər regionunda sabitlik və əməkdaşlıq mühitinin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir. Azərbaycan və Türkmənistan həm coğrafi baxımdan, həm də geosiyasi mövqeyinə görə regionun mühüm aktorlarıdır. Bu baxımdan, imzalanan sənədlər yalnız ikitərəfli münasibətlər üçün deyil, bütövlükdə regionun inkişafı üçün də strateji əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan və Türkmənistanın iqtisadi əməkdaşlığında enerji sektoru xüsusi yer tutur. Xəzər dənizində yerləşən enerji resursları, nəqliyyat dəhlizləri və logistika imkanları iki ölkə arasında qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq üçün geniş potensial yaradır.

İmzalanan sənədlər bu potensialın reallaşdırılmasına, xüsusilə enerji daşımaları, tranzit imkanları və regional nəqliyyat layihələrinin inkişafına hüquqi və siyasi zəmin yaradır.

 Ümumilikdə, Prezident İlham Əliyev tərəfindən səsləndirilən bəyanat Azərbaycan–Türkmənistan münasibətlərinin yüksək səviyyəsini və gələcək inkişaf perspektivlərini aydın şəkildə ortaya qoyur. Tarixi dostluq, mədəni yaxınlıq və strateji əməkdaşlıq bu münasibətlərin əsas sütunlarını təşkil edir. Sərdar Berdiməhəmmədov səfəri isə bu əlaqələrin daha da dərinləşdirilməsi və yeni əməkdaşlıq sahələrinin açılması baxımından mühüm diplomatik hadisə kimi qiymətləndirilir. Bu proses regionda sabitlik, qarşılıqlı anlaşma və inkişaf üçün əlavə imkanlar yaradır.

Səyavuş Qasımov,

Avrasiya Universitetinin rektoru,

siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, dosent