15 dollarlıq bir qutu dondurma iqtisadiyyat haqqında nə deyir?

ABŞ-da qiyməti təxminən 15 dollar olan bir qutu əl istehsalı dondurma almaq üçün insanların uzun növbələrdə gözləməsi ilk baxışdan adi istehlak davranışı kimi görünə bilər. Lakin iqtisadçılar hesab edirlər ki, bu tendensiya ABŞ iqtisadiyyatında baş verən daha dərin dəyişiklikləri əks etdirir. Pandemiyadan sonra dəyişən istehlak vərdişləri, gəlir bərabərsizliyinin artması və insanların kiçik dəbdəbələrə üstünlük verməsi bu fenomenin əsas səbəbləri hesab olunur.

Pandemiya yeni bizneslər yaratdı

Minnesota ştatının Hopkins şəhərində fəaliyyət göstərən "A to Z Creamery" bunun ən diqqətçəkən nümunələrindən biridir. Şirkətin təsisçisi Zak Vraa 2020-ci ildə pandemiya səbəbindən satış sahəsindəki işini itirdikdən sonra evdə dondurma hazırlamağa başlayıb.

Əvvəlcə sosial şəbəkələrdə fərqli dadlar paylaşan Vraa qısa müddətdə böyük auditoriya topladı. Müştərilər sifariş verməyə başlayandan sonra bu hobbi kiçik biznesə, daha sonra isə tam fəaliyyət göstərən şirkətə çevrildi.

Hazırda şirkət həftəlik məhdud sayda satış təşkil edir. Yeni dadlar satışa çıxarılan kimi qısa müddətdə tükənir və müştərilər sifarişlərini götürmək üçün növbəyə dayanırlar.

Dəyişən istehlak davranışı

Pandemiya dövründə restoranlar, səyahətlər və əyləncə məkanları bağlandığı üçün amerikalılar pullarını başqa istiqamətlərə yönəltdilər. Ev əşyaları, elektronika, ev heyvanları üçün məhsullar və sosial şəbəkələrdə populyarlaşan müxtəlif məhsullar alış-veriş siyahısında ön plana keçdi.

Məhdudiyyətlər aradan qalxdıqdan sonra isə insanlar yenidən xərcləməyə başladılar. Ancaq bu dəfə əsas diqqət unikal məhsullara və fərqli təcrübələrə yönəldi. "Yalnız bir dəfə yaşayırıq" (YOLO – You Only Live Once) düşüncəsi bir çox istehlakçının bahalı, lakin fərqli məhsullara pul xərcləməsinə səbəb oldu.

İnflyasiya və "K formalı iqtisadiyyat"

Pandemiyadan sonrakı illərdə ABŞ yüksək inflyasiya ilə üzləşdi. Qiymət artımları bir çox ailənin büdcəsinə ciddi təsir göstərsə də, eyni zamanda daşınmaz əmlakın bahalaşması, əməkhaqlarının artması və xüsusilə süni intellekt şirkətlərinin yüksəlişi fond bazarında böyük qazanc əldə edən insanların sərvətini daha da artırdı.

İqtisadçılar bu vəziyyəti "K formalı iqtisadiyyat" adlandırırlar. Bu modeldə yüksək gəlirli insanlar daha da varlanır və xərclərini artırırlar, aşağı gəlirli insanlar isə artan yaşayış xərcləri səbəbindən maliyyə təzyiqi altında qalırlar.

Belə şəraitdə 15 dollarlıq, hətta 100 dollarlıq xüsusi hazırlanmış dondurmalara tələbin artması ilk baxışdan ziddiyyətli görünsə də, bu, iqtisadiyyatdakı gəlir fərqlərinin də göstəricisi sayılır.

Bahalı məhsulların alıcısı təkcə varlılar deyil

"A to Z Creamery" hər il yubileyi münasibətilə qiyməti 100 dollar olan xüsusi dondurma təqdim edir. Şampan dadlı dondurma, kürü və qızıl yarpaq kimi premium inqrediyentlərdən hazırlanan bu məhsul şirkətin yaradıcılığını nümayiş etdirmək məqsədi daşıyır.

Bununla belə, premium dondurma istehsalçıları bildirirlər ki, onların müştəriləri yalnız yüksək gəlirli insanlar deyil. Hyustonda fəaliyyət göstərən "Underground Creamery" və Denverdə yerləşən "Sadboy Creamery" də alıcılarının müxtəlif gəlir qruplarını təmsil etdiyini qeyd edirlər.

Onların sözlərinə görə, bəzi insanlar üçün bahalı dondurma sadəcə desert deyil, gündəlik stressdən uzaqlaşmağa kömək edən kiçik sevinc mənbəyidir.

"Kiçik hədiyyələr" iqtisadiyyatı

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, pandemiyadan sonrakı dövrdə böyük xərclər tədricən yerini "kiçik hədiyyələr" (little treats) adlanan istehlak modelinə verib.

İnsanlar bahalı avtomobil və ya böyük səyahət əvəzinə özlərini kiçik, lakin keyfiyyətli məhsullarla sevindirməyə üstünlük verirlər. 15 dollarlıq premium dondurma, xüsusi qəhvə və ya digər əl istehsalı məhsullar bu tendensiyanın nümunələri hesab olunur.

İnsanlar niyə daha çox əl əməyinə dəyər verir?

Süni intellekt və avtomatlaşdırmanın sürətlə yayıldığı bir dövrdə istehlakçılar əl əməyinin nəticəsi olan məhsullara daha çox maraq göstərirlər. Bir çox kiçik sahibkar üçün dondurma istehsalı sadəcə biznes deyil, həm də insanların real əmək və yaradıcılıq nəticəsində ortaya çıxan məhsullara olan ehtiyacını qarşılamaq vasitəsidir.