İranda liderlik uğrunda mübarizə: Xameneidən sonra 4 namizəd var, hansı seçiləcək? - TƏHLİL
İranda ölkənin gələcəyini müəyyən edə biləcək kritik mərhələ başlayıb.
News365.az xəbər verir ki, Ali dini lider Əli Xameneinin ölümü yalnız rəhbər dəyişikliyi deyil, həm də İslam Respublikasının daxili və xarici siyasət kursunun yenidən formalaşmasına səbəb ola biləcək güc boşluğu yaradıb.
Yaxın günlərdə və ya həftələrdə İranın dini-siyasi elitası mühüm seçim qarşısında qalacaq: ya gərginliyi azaltmağa və diplomatiyaya üstünlük verən kurs seçiləcək, ya da ABŞ və İsraillə daha sərt qarşıdurma xətti güclənəcək. Bu seçim yalnız İranın deyil, bütövlükdə Yaxın Şərqin gələcəyinə təsir edə bilər.
Hazırda ekspertlər Xameneinin mümkün varisi kimi dörd əsas fiqurun adını çəkirlər.
Alireza Arafi – diplomatiya və atəşkəs ssenarisinin namizədi
67 yaşlı Alireza Arafi keçid dövründə gərginliyi azaltmağa meylli fiqur kimi təqdim olunur. O, İranın dini təhsil sistemi və mədrəsələrinin idarə edilməsində uzun illər təcrübə qazanıb.
Arafi beynəlxalq əlaqələrdə də müəyyən təcrübəyə malikdir. O, 2023-cü ildə Moskvaya səfəri zamanı Rusiya rəsmiləri ilə görüşərək iki ölkə arasında geniş əməkdaşlıq mesajı vermişdi. 2022-ci ildə isə Vatikanı ziyarət edərək Papa Fransisklə görüşmüşdü.
Ekspertlərin fikrincə, Arafi seçilərsə, dini legitimlik qorunacaq, lakin real siyasi gücün bir hissəsi Laricani ailəsi kimi təsirli siyasi fiqurların əlində qala bilər. Bu ssenaridə Oman vasitəçiliyi ilə diplomatik danışıqlar və mümkün atəşkəs təşəbbüslərinin gündəmə gəlməsi ehtimal olunur.
Bununla yanaşı, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu daxilindəki sərt xətt tərəfdarları və radikal dini çevrələr belə kursa qarşı çıxa bilər.
Muhammad Mehdi Mirbagheri – radikal ideoloji xətt
66 yaşlı Muhammad Mehdi Mirbagheri İranın ən sərt ideoloji qanadını təmsil edən fiqurlardan sayılır. O, Qərblə İslam dünyası arasında qaçılmaz sivilizasiya qarşıdurmasının olduğunu müdafiə edən dini-siyasi xəttə bağlıdır.
Mirbagherinin lider olması halında diplomatik kanalların bağlanacağı və ABŞ ilə İsrailə qarşı qarşıdurmanın daha da sərtləşəcəyi ehtimal olunur. Belə ssenari İranın regionda daha aqressiv hərbi siyasət yürütməsinə gətirib çıxara bilər.
Bununla belə, ekspertlər onun seçilmə ehtimalını yüksək hesab etmirlər. Mirbagherinin siyasi şəbəkəsinin zəif olması və İran İnqilab Keşikçiləri ilə güclü əlaqələrinin bilinməməsi bu ehtimalı azaldır.
Sadıq Laricani – praqmatik və institusional xətt
64 yaşlı Sadıq Laricani İran siyasi sistemində uzun illər yüksək vəzifələrdə çalışmış praqmatik fiqur kimi tanınır. O, əvvəllər məhkəmə hakimiyyətinin rəhbəri olub və hazırda Məsləhət Şurasının sədri vəzifəsini tutur.
Laricani ailəsi İran siyasətində böyük təsirə malikdir. Qardaşı Əli Laricani də ölkənin təhlükəsizlik və strateji qərarlarının qəbulunda mühüm rol oynayan fiqurlardan sayılır.
Ekspertlərə görə, Sadıq Laricani seçilərsə, İranın əsas prioriteti nüvə proqramını qorumaq olacaq. Eyni zamanda, Qərblə tam qarşıdurmadan qaçmaq və müəyyən diplomatik kanalları açıq saxlamaq ehtimalı da mövcuddur.
Onun üstünlüklərindən biri də dini legitimlikdir. Laricani Necefdə doğulub və atası böyük ayətullah tituluna malik olub.
Müctəba Xamenei – hərbi-siyasi gücə söykənən ssenari
Ən mübahisəli namizədlərdən biri isə mərhum liderin oğlu Müctəba Xamenei hesab olunur. O, rəsmi vəzifə tutmasa da, uzun illərdir İranın siyasi qərarlarında pərdəarxası təsirə malik fiqur kimi göstərilir.
Analitiklərə görə, Müctəbanın əsas üstünlüyü İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu və “Bəsic”lə yaxın əlaqələridir. Bu səbəbdən onun hakimiyyətə gəlməsi halında İranın idarəetmə sistemində hərbi strukturların təsirinin daha da artacağı ehtimal olunur.
Yaxın həftələr həlledici olacaq
Ekspertlərin fikrincə, son qərar İranın Mütəxəssislər Şurası tərəfindən veriləcək. Lakin mövcud müharibə və regional gərginlik şəraitində bu qurumun fiziki olaraq toplanmasının özü də sual altındadır.
Hər bir namizədin seçilməsi İranın daxili siyasi balansını, nüvə strategiyasını və regiondakı rolunu fərqli istiqamətə yönəldə bilər. Bu səbəbdən Xameneidən sonrakı lider seçimi yalnız İran üçün deyil, bütün Yaxın Şərq üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
