Azərbaycanda ət niyə bahalaşır? - ARAŞDIRMA

Azərbaycanda son aylarda mal ətinin qiymətində artım müşahidə olunur. Hazırda paytaxtda 1 kiloqram sümüklü mal əti 19 manata, sümüksüz ət isə 25 manata satılır. Əvvəllər bu qiymətlər müvafiq olaraq 18 və 23 manat təşkil edirdi.

Ətin bahalaşması əhalinin gündəlik xərclərinə təsir etməklə yanaşı, ölkənin daxili bazarının yerli istehsal hesabına nə dərəcədə təmin olunduğu məsələsini də gündəmə gətirir. Bəs qiymət artımının arxasında hansı amillər dayanır və idxalın həcmi nə qədərdir?

Ətin bahalaşmasının əsas səbəblərindən biri heyvandarlıq təsərrüfatlarında xərclərin artmasıdır. Mal-qaranın bəslənməsi üçün yem, ot, baytarlıq xidmətləri və nəqliyyata çəkilən xərclər ətin maya dəyərinə təsir göstərir. Fermerlərin xərcləri yüksəldikdə bu, heyvanların satış qiymətində, sonrakı mərhələdə isə bazarda ətin qiymətində özünü göstərə bilər.

Yem təminatı xüsusilə mühüm amildir. Heyvanların qidalanması üçün istifadə olunan arpa, qarğıdalı və digər yem məhsullarının qiyməti təsərrüfatların xərclərinə birbaşa təsir edir. Mövsümi amillər də vəziyyəti çətinləşdirə bilər. Soyuq aylara hazırlıq zamanı əlavə yem ehtiyatının yaradılması fermerlərin maliyyə yükünü artırır.

Digər tərəfdən, heyvandarlığın inkişafı uzun müddət və ciddi maliyyə vəsaiti tələb edir. Mal-qaranın yetişdirilməsi, bəslənməsi və satışa hazırlanması qısa müddətdə başa gəlmir. Buna görə də bazarda yaranan tələbatı dərhal əlavə istehsal hesabına qarşılamaq həmişə mümkün olmur.

Azərbaycana nə qədər ət idxal olunur?

İdxal göstəriciləri də ölkənin ət bazarındakı vəziyyətin qiymətləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycana 32 min 644 ton ət idxal edilib. Bu göstərici 2025-ci ilin eyni dövründəki 28 min 184 tonla müqayisədə 4 min 460 ton çoxdur. Beləliklə, idxalın həcmi 15,8% artıb.

Hesabat dövründə idxal olunan ətin ümumi dəyəri 76,5 milyon ABŞ dolları təşkil edib. Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2025-ci ilin bütöv ili ərzində ölkəyə 47 min 641 ton ət idxal olunub.

İdxalın həcminin artması bazarda xaricdən gətirilən məhsulun əhəmiyyətini göstərir. Bununla belə, ümumi idxal göstəricisi mal əti ilə yanaşı, digər ət növlərini də əhatə etdiyindən bu rəqəmləri yalnız mal əti bazarının vəziyyəti ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz.

İdxalın artması qiymətlərin azalmasına niyə səbəb olmur?

İlk baxışdan idxalın artması bazarda məhsul bolluğu yaradaraq qiymətlərin aşağı düşməsinə kömək etməlidir. Lakin qiymətlərin formalaşması yalnız idxalın həcmi ilə müəyyənləşmir. Xarici bazarlardakı qiymətlər, daşınma xərcləri, yerli istehsalın vəziyyəti və istehlakçıların tələbatı da mühüm rol oynayır.

Əgər istehsal və təchizat xərcləri yüksəkdirsə, idxalın artması qiymətlərin dərhal ucuzlaşmasına gətirib çıxarmaya bilər. Bundan başqa, idxal olunan məhsulun hansı ət növünə aid olması, bazara hansı qiymətlə daxil olması və istehlakçılar tərəfindən nə dərəcədə tələb olunması da nəzərə alınmalıdır.

Sümüklü və sümüksüz ət arasında 6 manat fərq

Hazırda paytaxtda 1 kiloqram sümüklü mal əti 19 manat, sümüksüz ət isə 25 manatdır. Beləliklə, iki məhsul arasında 6 manat qiymət fərqi yaranıb.

Bu fərq ətin hansı hissədən əldə olunması, sümüyün ayrılması, çeşidlənməsi və satış xüsusiyyətləri ilə bağlı ola bilər. Eyni zamanda, qiymətlər satış məntəqəsindən və məhsulun keyfiyyətindən asılı olaraq dəyişə bilər.

Ətin qiyməti yenidən arta bilərmi?

Qarşıdakı aylarda qiymətlərin hansı istiqamətdə dəyişəcəyini dəqiq söyləmək çətindir. Yem və heyvandarlıq xərclərinin artması, bazara çıxarılan məhsulun həcmi və tələbatın dəyişməsi əsas amillər olacaq.

Yerli istehsalın genişləndirilməsi, yem təminatının yaxşılaşdırılması və heyvandarlıq təsərrüfatlarının inkişafı bazarın məhsulla təminatına müsbət təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, idxal və yerli istehsal arasındakı tarazlığın qorunması da vacibdir.

Hazırkı göstəricilər Azərbaycanda ət bazarının həm istehsal, həm də idxal baxımından diqqətlə izlənilməsinin vacibliyini göstərir. Qiymətlərin sabitləşməsi üçün bazara kifayət qədər məhsul çıxarılması ilə yanaşı, istehsal və təchizat xərclərinin də nəzarətdə saxlanılması əhəmiyyətlidir.