Avdı Qoşqarın “İlahi pıçıltılar”ı – FOTO

Avdı Qoşqar səksəninci illərdə ədəbiyyata gəlib. O, ilk şeirlərindən ədəbi cameənin baxışını özünə cəlb edə bilib.

Şeirdə, sənətdə öz yolunu, öz izini yaradanlardandır Avdı Qoşqar. “İlahi pıçıltılar” isə şairin oxucularla onuncu görüşüdür. Şeirlərindəki dərin ictimai-fəlsəfi məna özünün həyata, sənətə baxışından su içir.

Kitabdakı şeirlər bir neçə başlıq altında verilir:

- Baxışlar, nəzərlər dikilib göyə...
- Qana bulaşırıq yaşamaq üçün...
- Qaydasız oyunlar...
- Sökün bütün divarları...
- Məni yaşadığım mühit anlamaz...

Və başqa adlar, ünvanlar altında toplanan şeirlərdə şairin daxili dünyası haqsızlığa, ədalətsizliyə etirazı alovlanır. Və bu qəzəbi şeirin, sözün bədii ölçü və biçiminə çox ustalıqla oturdur.

Baxışlar, nəzərlər dikilib göyə,
Qalıb ətəyi boş, əli boş niyə?
Zorun tərəfində durursan deyə,
Dağılır kaşanə, çökür ev, Allah...

Şair cəmiyyətdəki bütün əyər-əskikliyin göydən, ucalıqdan gəldiyini israrla əsaslandırmağa çalışır.

Allahsız uşağı allahsız,
Bu ağaca necə qıyır əliniz?
Neçə keçirirsiniz şah damarını,
Neçə keçirirsiniz şövq-vüqarını?
Canıyla əlləşir torpaqla, suyla –
Torpağın altında gücü böyüyür.
Yatır dədə-baba yuxularıyla,
Yatır, yata-yata suçu böyüyür.

Demək, dədə-baba yuxularıyla yatdığına görə kəsilən ağac özü də günahkardır... Budur şairin qənaəti.

Kitaba ön sözdə şair yazır;

" Ədəbiyyata gəlişimə görə sənətə qulluq göstərən bir çox ədəbiyyat adamının işıqlı simasına minnətdaram . Bu sırada başda ədəbiyyat cəfakeşi Əkrəm Əylisli dayanır. Ona qədər müəyyən uğurlarim olub .

" Ədəbiyyat  və İncəsənət " qəzetində ilk şeirimi şobə müdiri Tofiq Bayram çap eləyib . " Çili , Santyaqo " adlanırdi şeir . Heç bir mətbuata vermədim onu.

Misralar yadımdadi .

Çili göylərində sürunür gecə.

Sürünür zəhərli bir ilan kimi ...

Sonra yenə həmin qəzetdə Hüseyn Arifin təqdimatıyla üç - dörd şeirim çap olundu. Bunlar elə - belə ötəri mehiydi .

Ədəbi mühitdə məni tanıdan böyük təqdimat Əkrəm Əylislinin " Azərbaycan " jurnalı oldu. Bütun şeir ruhum orda çap olunan on - on beş şeirdə görünürdü . O vaxt mən heç minnətdarlıq etmə qaydalarını bilmirdim . Elə bilirdim borcudur eləməlidi . Heç onu Əkrəm bəy gözləmirdi də .

Bir neçə il baş redaktor olduğu zamanda ədəbiyyatın yönünu dəyişdi Əkrəm Əylisli. Çox maraqlı imzalara yol açdı .

Vasif Bayatlı, Ramiz Rövşən, Eldar Baxış, Dilsuz, Avdı Qoşqar...

Onlar hamısı elə - bükə kişilər idi . Mən isə dördüncü kurs tələbəsi, iyirmi bir yaşında cavan bir oğlan. Kölgəmi çox qilınclayanlar oldu.Daha çox da özümüzunkülər...

İsmayıl Şıxlı təpədən dırnağa da şəxsiyyət idi . O böyük söz adamının mənəvi dəstəyini daim çiyinlərimdə hiss eləmişəm və eləməkdəyəm . Bu cür ulu söz adamlarınnan xeyir - dua alan yaradıci insan onların yol ərkanına sadiq qalmalı, sarsılmaz davamçıya çevrilməlidir” .

Odur ki, şair ağır mövzulara girir, cəmiyyəti narahat eləyən məqamları önə çəkir. 

Şerinin birinin adı belədi ."Qana bulaşırıq yaşamaq üçün” .

Ömür yaşayırıq günah içində ,

Qapımız qəzaya - qədərə açıq .

Ölən sevgilərin kölgələriyik,

Kölgə də tərs kimi axşamnan qaçır.

Bir çox mətləblərə işıq salır şair . Yəni günah içində yaşayırıq ömrü . Qapımız hər an qəzaya - qədərə açıqdı . Sevgi oldürmək də bir canıq . Odur ki , kolgəmiz də bizdən qaçır. Bütün cəmiyyət yerləşib bu dörd misranın içinə...

Budur bədii parça, budur ədəbi düşüncə. Cəmiyyətdən kənarda söz, fikir olmur. Hər şey kül halında bir çevrənin içindədi. Şairin böyüklüyü o məqamları tuta bilməkdi. Şairin bütün şeirlərində bu detallar zərgər dəqiqliyilə canlanır .

Heç bir şey olduğu kimi görünmür,

Hər şeyin altında-

bir alt qatı var,

bir az da dərində

" Gizli çatı " var -

Heç bir şey olduğu kimi görünmür ...

Bütün bu görünməzliklər içində " görünəni " canlandırmaq , sözün həqiqi mənasında şairdən istedad tələb eləyir. Bu təkcə istedadla bitmir, eyni zamanda  geniş dünyagörüş, həyatın dərin qatlarına nüfuz  eləmək  qabiliyyəti də tələb olunur. Görünəni oxucu onsuz da bütün çalarıyla açıq, aydın görür, öz səviyyəsində dərk eləyir. Şair görunməzin dərinliyinə   varmağı bacarmalıdır ki, oxucuya bir şey göstərə bilsin. Avdı Qoşqarin  şeirlərində bu məqam hər an diridi, durudu , yaddaqalandı.

Avdı Qoşqarın kitaba yazdığı ön sözüylə fikrimi və yazımı tamamlayıram.

"Söz, şeir mənim iç dünyamdı. Olub qalanımdı. Onsuz mən bir heçəm, yoxam. Yolun torpağıyam, dağın xırda çınqıl daşıyam, düzlərin otuyam, agacın yarpağıyam. Oxucu zövqü mənim üçün əsasdır . Əlbəttə səviyyəli oxucudan söhbət gedir ..."

Surxay Atakişiyev