Ali təhsildə mühüm problem: Magistr dərəcəsi əmək bazarında yetərincə qiymətləndirilmir
İşte metnin tamamen yenidən işlənilmiş, daha axıcı və jurnalist üslubuna uyğunlaşdırılmış versiyası:
Azərbaycanda son illər magistratura pilləsinə qəbul zamanı yüzlərlə plan yerinin boş qalması ali təhsil sistemində ciddi siqnallar verir. Gənclərin bakalavr pilləsindən sonra təhsili davam etdirməyə maraq göstərməməsi həm imtahan modelinin mürəkkəbliyi, həm də əmək bazarında magistr dərəcəsinə verilən dəyərin aşağı olması ilə əlaqələndirilir. Bəs bu tendensiyanın arxasında dayanan əsas amillər hansılardır və ölkənin elmi potensialına yarana biləcək risklərin qarşısı necə alınmalıdır?
Təhsil eksperti Məzahir Məmmədli məsələ ilə bağlı News365.az-a açıqlamasında mövcud mənzərəni yaradan əsas səbəbləri və çıxış yollarını təhlil edib.
Ekspertin sözlərinə görə, magistraturaya marağın azalmasında birinci vacib amil qəbul imtahanlarının məzmunu ilə bağlıdır. Hazırda imtahan blokuna daxil edilən məntiq, informatika, xarici dil və esse tapşırıqları bakalavrlardan əlavə resurs və vaxt tələb edir:
"Nə orta məktəblərdə, nə də ali təhsil müəssisələrində məntiq və digər spesifik sahələr üzrə kifayət qədər baza yaradılır. Bakalavr məzunları universiteti bitirdikdən sonra yenidən aylarla xüsusi hazırlıq keçmək məcburiyyətində qalırlar. Nəticədə bir çox gənc əlavə imtahan stresi yaşamaqdansa, birbaşa əmək bazarına yönəlməyi üstün tutur."
İkinci mühüm səbəb isə bilavasitə diplomun iş tapmaqda oynadığı roldur. M.Məmmədli bildirir ki, işəgötürənlərin böyük əksəriyyəti üçün magistr dərəcəsinin olması həlledici meyarlar sırasına daxil deyil:
Tələbsizlik: Vakansiyalarda magistr dərəcəsi demək olar ki, tələb olunmur.
Maddi amil: Ödənişli təhsil haqlarının yüksək olması gəncləri 2 il vaxt və pul itirməkdən çındırır.
Gündüz iş, axşam təhsil: Universitetlərin dərsləri axşam saatlarına keçirməsi tələbələrin oxumaqdan çox işləməyə kökləndiyini göstərir.
Ekspert diqqətə çatdırır ki, magistraturada plan yerlərinin boş qalması ölkədə tədqiqat universitetlərinin formalaşması hədəfinə də ciddi zərbə vurur. Elm və tədqiqat mühiti məhz magistratura və doktorantura pilləsində formalaşır.
Bununla yanaşı, bəzi özəl ali məktəblərin elmi potensialı və akkreditasiya imkanları nəzərə alınmadan həddindən artıq plan yeri ayırması da keyfiyyətin aşağı düşməsinə gətirib çıxarır.
Məzahir Məmmədli hesab edir ki, böhranın dərinləşməməsi üçün dövlət səviyyəsində təcilidil addımlar atılmalıdır:
İmtahan modelinin sadələşdirilməsi: Qəbul sualları bakalavrların mövcud bilik səviyyəsinə daha əlçatan formada tərtib edilməlidir.
Güzəşt və stimullaşdırma: Magistr dərəcəsi olan şəxslər üçün iş yerlərində müəyyən imtiyazlar və maas üstəlikləri müəyyən olunmalıdır.
Keyfiyyətə nəzarət: Özəl ali təhsil müəssisələrinin magistratura qəbul planları onların elmi-texniki bazasına uyğunlaşdırılmalıdır.
Ekspertin fikrincə, təcili tədbirlər görülməzsə, hər il minlərlə boş qalan yer gələcəkdə ölkənin ümumi elmi potensialı üçün ciddi risklər yaradacaq.
