Bakıda tıxaclar niyə azalmır?
Səhər saatları... Paytaxtın əsas küçə və prospektlərində eyni mənzərə. Kilometrlərlə uzanan avtomobil sıraları, dayanacaqlarda gözləyən sərnişinlər və yollarda itirilən qiymətli dəqiqələr. Bakı böyüyür, avtomobillərin sayı artır. Bəs yollar bu tempə çatırmı?
Rəsmi statistikaya görə, Azərbaycanda 2024-cü ilin sonunda avtomobillərin ümumi sayı 1 milyon 833 min 874-ə çatıb. Bu göstərici 2020-ci ildə 1 milyon 473 min 563 idi. Yəni cəmi dörd il ərzində avtomobillərin sayı 360 mindən çox artıb. Minik avtomobillərinin sayı isə 2020-ci ildəki 1 milyon 264 mindən 2024-cü ildə 1 milyon 585 minə yüksəlib.
Problemin digər tərəfi isə şəhər ətrafında sürətli məskunlaşmadır. AYNA-nın məlumatına görə, Mehdiabad, Binəqədi və ətraf ərazilərdən şəhər mərkəzinə yönələn nəqliyyat axını mövcud yolların ciddi yüklənməsinə səbəb olur.
Başqa sözlə, məsələ yalnız avtomobillərin çoxluğu deyil. İnsanların harada yaşaması, harada işləməsi və günün eyni saatlarında eyni istiqamətdə hərəkət etməsi də tıxacın əsas səbəblərindəndir.
Daha bir problem isə parklanmadır. Küçənin kənarında nizamsız saxlanılan avtomobil bir zolağı bağlayanda, bu, yalnız həmin küçədə deyil, ardıcıl olaraq digər küçələrdə də sıxlıq yarada bilir.
AYNA paytaxtda yeni parklanma məntəqələrinin yaradılmasını və mövcud parklanmanın daha səmərəli idarə edilməsini tıxacın azaldılması istiqamətində tədbirlərdən biri kimi təqdim edir.
Bəzi kəsişmələrdə isə problem yolun uzunluğundan deyil, hərəkətin təşkilindən qaynaqlanır. Məsələn, AYNA-nın 2026-cı ildə apardığı təhlillərdə Dəmirçizadə küçəsi ilə Xətai prospektinin kəsişməsində yüksək nəqliyyat intensivliyi səbəbindən mütəmadi tıxacların yarandığı müəyyən edilib. Burada hərəkətin yenidən təşkili üçün “rəqəmsal əkiz” üzərindən simulyasiyalar da aparılıb.
Deməli, bütün hallarda yeni yol çəkmək çıxış yolu deyil. Bəzən mövcud yolun daha düzgün idarə edilməsi də ciddi nəticə verə bilər.
Paytaxtda bu istiqamətdə artıq bir sıra layihələr həyata keçirilir. 2025–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı çərçivəsində yol infrastrukturunun tikintisi və yenidən təşkili ilə bağlı çoxsaylı layihələr icra olunur. 2026-cı ildə Xırdalan, Ziya Bünyadov prospekti, Məhəmməd Xiyabani küçəsi və digər istiqamətlərdə yeni layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub.
Əsas məqsədlərdən biri isə şəhərin mərkəzinə düşən yükü azaltmaqdır. Məsələn, Mehdiabad–Baksol–Ziya Bünyadov istiqamətində nəzərdə tutulan yeni yolun həmin ərazilərdən gələn nəqliyyat axınının alternativ istiqamətə yönəldilməsi baxımından əhəmiyyətli olacağı bildirilir.
Digər vacib məsələ ictimai nəqliyyatdır. 2026-cı ilin sentyabrında Bakıda marşrut xətlərinə cəlb olunan avtobusların sayı 2530-a çatdırılıb. Bu, 2022-ci illə müqayisədə 750 avtobus və ya 42 faiz artım deməkdir.
Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Azərbaycanda daşınan sərnişinlərin 89,8 faizi avtomobil nəqliyyatının, 9,5 faizi isə metronun payına düşüb. Bu rəqəmlər göstərir ki, şəhər mobilliyində avtomobil və avtobus nəqliyyatı hələ də dominant mövqedədir.
Ekspertlərə görə isə uzunmüddətli həll yalnız yeni yolların salınmasından keçmir. Şəhərin mərkəzinə daxil olan avtomobillərin sayının azaldılması, ictimai nəqliyyatın daha sürətli və rahat olması, parklanmanın düzgün idarə edilməsi və şəhərətrafı ərazilərdən alternativ nəqliyyat bağlantılarının yaradılması əsas istiqamətlərdən olmalıdır.
Yəni Bakıdakı tıxac əslində təkcə yol problemi deyil. Bu, şəhərsalma, ictimai nəqliyyat, parklanma və insanların gündəlik hərəkət modelinin bir-biri ilə bağlı olduğu kompleks məsələdir.
Bir tərəfdən avtomobillərin sayı artır, digər tərəfdən şəhər ətrafında yaşayış genişlənir. İnsanlar səhər şəhərə daxil olur, axşam isə eyni istiqamətdə geri qayıdır. Nəticədə yük müəyyən magistralların üzərinə toplanır.
Bəs çıxış yolu nədir? Daha çox yol? Daha çox körpü? Daha çox tunel? Yoxsa şəhərin nəqliyyat fəlsəfəsini dəyişmək? Bakının qarşısında duran əsas sual da məhz budur: məqsəd avtomobillər üçün daha çox yol yaratmaqdır, yoxsa insanlar üçün daha sürətli şəhər yaratmaq? Çünki tıxacda itirilən hər dəqiqə yalnız sürücünün vaxtını deyil, bütövlükdə şəhərin iqtisadi və sosial resursunu aparır.
