Vətəndaş 17 manatlıq tarif üçün niyə 25 manat ödəməlidir?

Azərbaycanda sabit internet xidmətlərinin qiyməti ilə bağlı vətəndaş narazılığı yenidən gündəmə gəlib. Sosial şəbəkələrdə bəzi istifadəçilər əvvəl ödədikləri 17-18 manatlıq internet tariflərinin dayandırıldığını və əvəzində minimum 25 manatlıq paketə keçid edildiyini bildirirlər.

Vətəndaşlardan biri sosial şəbəkədə yazıb ki, oktyabrın 1-dən etibarən istifadə etdiyi internet xidmətinin aylıq ödənişi 17 manatdan 25 manata yüksəlib.

“Bu gün internet pulunu ödəyəndə öyrəndim ki, oktyabrın 1-dən Azərbaycanda qiyməti 18 manat və ya daha aşağı olan sabit internet tarifləri minimum 25 manatlıq tarifə keçirilib. Biz də “Gammaskynet” istifadə edirik. Əvvəllər ayda 17 manat ödəyirdik, indi isə 25 manat ödəməliyik. Heç nə ödəmədim”, – deyə vətəndaş qeyd edib.

News365.az xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı araşdırma zamanı məlum olur ki, Azərbaycanda sabit internet tariflərinin minimum həddinin artırılması mövzusu ilk dəfə deyil ki, ictimai müzakirəyə çıxır.

2024-cü ildə Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti internet provayderlərinin minimum tarifləri yüksəltməsi ilə bağlı çoxsaylı vətəndaş müraciətlərinin daxil olduğunu açıqlamışdı. Həmin vaxt 40 Mbit/s sürətli və aylıq 18 manat olan minimum fiber-optik internet tariflərinin 100 Mbit/s sürət və 25 manatlıq paketlə əvəzlənməsi məsələsi araşdırılmışdı. Dövlət Xidməti bunun istehlakçıların daha aşağı sürət seçmək imkanlarını məhdudlaşdıra biləcəyini də qeyd etmişdi.

Maraqlıdır ki, bu gün də bazarda 25 manatlıq minimum tarif nümunələrinə rast gəlinir. Məsələn, bəzi provayderlərin rəsmi tariflərində 100 Mbit/s internet 25 manatdan başlayır.

Bəs provayder qiyməti birtərəfli dəyişə bilərmi?

Burada əsas məsələ müqavilə şərtləridir.

İstehlakçı göstərilən xidmətin müqavilədə nəzərdə tutulan şərtlərə uyğun təqdim edilməsini tələb etmək hüququna malikdir. Qanunvericilikdə xidmət müqaviləsinin şərtlərindən əhəmiyyətli kənara çıxıldığı və ya xidmətin keyfiyyətində problem yarandığı hallarda istehlakçının müəyyən tələblər irəli sürə biləcəyi nəzərdə tutulur.

Eyni zamanda telekommunikasiya xidmətlərində qiymət dəyişiklikləri ilə bağlı müqavilənin konkret şərtlərinə baxmaq vacibdir. Məsələn, Aztelekomun abunəçi müqaviləsində operator tərəfindən qiymət dəyişdirildikdə yeni qiymətlərə uyğun ödənişlə bağlı müddəa yer alır.

Yəni “provayder qiyməti heç bir halda dəyişə bilməz” demək də doğru deyil, “istədiyi vaxt heç bir izah vermədən qiyməti artıra bilər” demək də.

Əsas sual budur: abonent hansı tarif üzrə müqavilə bağlayıb, həmin tarifin dəyişdirilməsi ilə bağlı müqavilədə nə yazılıb və yeni qiymət barədə istehlakçı necə məlumatlandırılıb?

Bəs vətəndaş nə edə bilər?

İstehlakçı əvvəlcə provayderdən qiymət dəyişikliyinin hüquqi və müqavilə əsasını tələb edə bilər. Əgər hesablanmış məbləğlə bağlı etiraz varsa, müraciətin yazılı şəkildə qeydə alınması daha məqsədəuyğundur.

Telekommunikasiya xidmətləri ilə bağlı şikayət üçün İKTA-nın “E-Şikayət” sistemi də fəaliyyət göstərir. Sistem vasitəsilə internet, telefon və digər telekommunikasiya xidmətləri üzrə müraciətlər qəbul edilir. İKTA-nın məlumatına görə, 2025-ci ildə “E-Şikayət” sistemi üzərindən ümumilikdə 6 287 müraciət daxil olub.

İstehlakçı hüquqlarının pozulduğunu düşünən vətəndaş Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Agentliyinə də müraciət edə bilər. Qurum bunun üçün elektron müraciət imkanları və 195-1-4 Çağrı Mərkəzini göstərir.

17 manatdan 25 manata – fərq nə qədərdir?

17 manatlıq tarifdən 25 manatlıq tarifə keçid aylıq 8 manat, yəni təxminən 47 faiz bahalaşma deməkdir.

İllik hesabladıqda isə abonentin əlavə xərci 96 manat təşkil edir.

Əgər ailənin internetdən başqa seçim imkanı yoxdursa, bu məbləğ bir il ərzində kifayət qədər ciddi xərcə çevrilə bilər.

Burada başqa bir sual da ortaya çıxır: əgər vətəndaşa daha yüksək sürətli internet verilir, qiymət artımı yalnız tarif dəyişikliyi kimi qiymətləndirilməlidir, yoxsa istehlakçıya əvvəlki qiymətə daha aşağı sürətli paket seçmək imkanı da saxlanılmalıdır?

Məhz bu məsələ 2024-cü ildə aparılan araşdırmada da diqqətə alınmışdı. Dövlət Xidməti həmin vaxt daha aşağı sürətli internet seçmək istəyən müştərilərin seçim imkanlarının məhdudlaşdırılması məsələsini xüsusi qeyd etmişdi.

Bu gün isə internet artıq sadəcə əyləncə vasitəsi deyil. Elektron hökumət xidmətlərindən bank əməliyyatlarına, distant işdən onlayn təhsilə qədər bir çox proses birbaşa internet bağlantısından asılıdır.

Ona görə də tarif dəyişikliyi məsələsində əsas sual yalnız “internet neçə manatdır?” deyil.

Əsas sual budur:

Vətəndaş ödədiyi pul müqabilində hansı xidməti alacağını əvvəlcədən aydın şəkildə bilməlidirmi və daha ucuz alternativ tarif seçmək hüququna malik olmalıdırmı?

Məsələnin tam aydınlaşması üçün provayderlərin oktyabrın 1-dən tətbiq etdiyi konkret tarif dəyişiklikləri və həmin dəyişikliklərin mövcud abonent müqavilələrinə necə şamil edildiyi dəqiqləşdirilməlidir.