Bu ölkədə inək sidiyi içirlər - Cənubi Sudan - VİDEO
Bir ölkə düşünün: insanların orta ömür uzunluğu cəmi 58 il olsun, yoxsulluq və aclıq gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilsin, eyni zamanda dünyanın ən uzunboylu xalqlarından biri burada yaşasın. Söhbət Cənubi Sudandan gedir. News365.az xəbər verir ki, Dünya Bankının məlumatına görə, ölkənin 2025-ci ildə əhalisi təxminən 12,2 milyon nəfər olub, orta ömür uzunluğu isə 2024-cü ildə 58 il təşkil edib.
Cənubi Sudanda mal-qara xüsusilə bəzi yerli icmalar üçün sadəcə təsərrüfat heyvanı deyil, həm də sərvət, sosial status və həyat tərzinin mühüm hissəsidir. Məsələn, Mundari xalqının mədəniyyətində mal-qara xüsusi yer tutur. Smithsonian Magazine-də də qeyd olunur ki, bəzi Mundarilər mal-qara sidiyinin altında yuyunur və bunu təbii antiseptik hesab edirlər. Bu praktikanın saçların narıncı rəngə çalmasına səbəb olduğu da bildirilir.
Ölkənin ağır sosial-iqtisadi vəziyyəti isə bununla bitmir. Dünya Bankının məlumatına görə, Cənubi Sudanda əhalinin böyük hissəsi yoxsulluq içində yaşayır. 2016-cı ildə əhalinin 76,5 faizinin gündə 3 dollar həddindən aşağı gəlirlə yaşadığı qeydə alınıb.
Cənubi Sudan dünyanın ən gənc dövlətlərindən biridir. Ölkə 9 iyul 2011-ci ildə referendumun nəticəsindən sonra Sudandan ayrılaraq müstəqilliyini elan edib və həmin ilin iyulunda BMT-yə üzv qəbul olunub.
Ölkədə ingilis dili rəsmi dil kimi istifadə olunur. Bununla yanaşı, ərəb dilinin yerli variantları və çoxsaylı yerli dillər də geniş yayılıb. Cənubi Sudanın paytaxtı isə Jubadır.
Ölkənin əhalisi müxtəlif etnik qruplardan ibarətdir. Dinka və Nuer icmaları ən böyük qruplar arasında yer alır. Bu icmalar arasında siyasi və resurslarla bağlı qarşıdurmalar ölkənin müasir tarixində mühüm rol oynayıb.
Cənubi Sudanın siyasi tarixində prezident Salva Kiir Mayardit və Riek Machar əsas fiqurlar sırasında olub. İki siyasətçinin rəhbərlik etdiyi qüvvələr arasında qarşıdurmalar ölkəni dəfələrlə yeni müharibə təhlükəsi ilə üz-üzə qoyub. BMT 2025-ci ildə tərəflər arasındakı siyasi gərginliyin yenidən silahlı qarşıdurmaya çevrilməsi riskinin artdığını açıqlamışdı.
Münaqişələrin nəticələri isə ən çox dinc əhaliyə təsir edir. BMT-nin məlumatına görə, 2025-ci ilin ilk üç ayında ölkədə zorakılıq nəticəsində 1 607 mülki şəxs zərər çəkib. Onlardan 739-u öldürülüb, 679-u yaralanıb, 149 nəfər isə oğurlanıb.
Cənubi Sudanda qəbilələrarası qarşıdurmaların mühüm səbəblərindən biri də mal-qara uğrunda mübarizədir. Xüsusilə Conqley və digər bölgələrdə mal-qara oğurluğu, qisas hücumları və resurslara çıxış uğrunda münaqişələr uzun illərdir davam edir. BMT bu zorakılıq dövrünün qadın və uşaqların oğurlanması ilə də müşayiət olunduğunu bildirir.
Bütün bunların fonunda Cənubi Sudanın daha bir böyük paradoksu var: ölkə təbii sərvətlər baxımından kasıb deyil.
Əksinə, neft Cənubi Sudan iqtisadiyyatının əsas dayağıdır. Dünya Bankının məlumatına görə, neft ölkənin ÜDM-nin 60 faizindən çoxunu, ixracının təxminən 99 faizini və dövlət gəlirlərinin 90 faizini təşkil edir. 2024-cü ildə əsas neft ixrac marşrutlarından birinin fəaliyyətinin dayanması isə ölkə iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurub.
2026-cı ilin əvvəlində neft hasilatının yenidən gündəlik təxminən 157 min barrelə yüksəldiyi bildirilib. Bununla belə, ölkə hələ də ağır iqtisadi böhran, yüksək inflyasiya və genişmiqyaslı yoxsulluqla üzləşir. Dünya Bankı 2025-ci maliyyə ilində ərzaq inflyasiyasının orta hesabla 234 faizə çatdığını açıqlayıb.
Beləliklə, Cənubi Sudan ziddiyyətlərin ölkəsidir: yerin altında böyük neft sərvətləri, yerin üstündə isə ciddi yoxsulluq; mal-qaranın böyük sosial dəyəri, amma insanların əsas ehtiyaclarını belə qarşılamaqda çətinlik çəkməsi; müstəqillik əldə etmiş gənc dövlət və hələ də tam aradan qalxmayan siyasi və qəbilələrarası qarşıdurmalar.
Dünyanın ən gənc dövlətlərindən biri olan Cənubi Sudan müstəqillikdən 15 il sonra da sabitlik, təhlükəsizlik və iqtisadi inkişaf problemləri ilə mübarizə aparır. Ölkənin qarşısında duran əsas sual isə budur: zəngin təbii sərvətlər nə vaxt onun insanlarının həyat səviyyəsinə real şəkildə çevriləcək?
