Mağazada kameralar sizi gizlicə izləyə bilər? – Çoxlarının bilmədiyi QADAĞALAR

Mağazaya daxil olursunuz, rəflərdəki məhsullara baxırsınız, geyim seçirsiniz və kassada ödəniş edirsiniz. Bütün bu müddət ərzində hər addımınız müşahidə kameraları tərəfindən qeydə alına bilər. Bəs mağaza rəhbərliyi sizi istədiyi qədər izləyə bilərmi? Geyinmə otağında kamera quraşdırmaq qanunidirmi? Görüntüləriniz sosial şəbəkələrdə yayılsa, kim məsuliyyət daşıyacaq? Ən əsası, mağazadan çıxdıqdan sonra həmin görüntülər nə qədər müddət saxlanıla bilər?

Azərbaycanda mağazalarda videomüşahidənin hüquqi tərəflərini, şəxsi məlumatların qorunması qaydalarını və vətəndaşların bilməli olduğu mühüm məqamları araşdırıb.

Mağazalarda kamera quraşdırmaq qanunidirmi?

Azərbaycanda mağazalarda təhlükəsizlik məqsədilə müşahidə kameralarının quraşdırılması özlüyündə qanunsuz deyil. Sahibkarlar oğurluq hallarının qarşısını almaq, işçilərin və müştərilərin təhlükəsizliyini təmin etmək, eləcə də mübahisəli hadisələri araşdırmaq üçün videomüşahidədən istifadə edə bilərlər.

Lakin bu hüquq məhdudiyyətsiz deyil. Azərbaycan Konstitusiyasının 32-ci maddəsi şəxsi həyatın toxunulmazlığını təmin edir. Qanunla nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şəxsin xəbəri olmadan və ya etirazına baxmayaraq izlənilməsi, görüntüsünün və səsinin qeydə alınması yolverilməzdir.

Bu səbəbdən təhlükəsizlik məqsədilə quraşdırılan kameralar insanların şəxsi həyatına əsassız müdaxilə vasitəsinə çevrilməməlidir.

Geyinmə otağında kamera varsa, nə etməli?

Ən çox mübahisə doğuran məsələlərdən biri geyim mağazalarındakı soyunub-geyinmə kabinələridir.

Təhlükəsizlik məqsədilə kamera quraşdırılması həmin kameranın müştərinin paltar dəyişdiyi məkanı çəkməsinə haqq qazandırmır. Tualetlər, duş kabinələri və soyunub-geyinmə otaqları şəxsi həyatın məxfiliyinin xüsusilə qorunduğu yerlərdir.

Azərbaycanda bununla bağlı mübahisələr də yaşanıb. 2024-cü ilin avqustunda Bakıda fəaliyyət göstərən “New Yorker” mağazasında geyinmə otağının yaxınlığında quraşdırılmış kamera sosial şəbəkələrdə narazılıq doğurmuşdu.

Mağaza əməkdaşı kameranın mövcudluğunu təsdiqləsə də, onun paltar dəyişən insanları çəkmədiyini bildirmişdi. Hadisə kameranın sadəcə harada yerləşməsinin deyil, hansı istiqaməti qeydə almasının da əhəmiyyətli olduğunu göstərir.

Kamera görüntüləri şəxsi məlumat sayılırmı?

Bəli, müəyyən hallarda. Azərbaycanın “Fərdi məlumatlar haqqında” Qanununa əsasən, insanın kimliyini birbaşa və ya dolayısı ilə müəyyənləşdirməyə imkan verən məlumatlar fərdi məlumat hesab olunur.

Deməli, müştərinin üzünün aydın göründüyü və onun tanınmasına imkan verən videogörüntülər də fərdi məlumatların qorunması qaydalarının tətbiqini tələb edə bilər.

Mağaza belə məlumatları qanuni əsasla toplamalı, müvafiq məqsədlər üçün istifadə etməli və icazəsiz şəxslərin əlinə keçməsinin qarşısını almalıdır.

Görüntüləri sosial şəbəkədə paylaşmaq olarmı?

Təsəvvür edin, mağazada təsadüfən məhsulu yerə salırsınız. Bir neçə saat sonra hadisənin görüntülərini sosial şəbəkədə görürsünüz.

Mağazanın təhlükəsizlik məqsədilə topladığı görüntüləri müştərini ələ salmaq və ya ictimaiyyətə nümayiş etdirmək üçün paylaşması hüquqi məsuliyyət yarada bilər.

Hətta oğurluq şübhəsi olduqda belə, müştərinin görüntülərinin internetdə yayılması avtomatik olaraq qanuni sayılmır. Belə hallarda görüntülərin müvafiq hüquq-mühafizə orqanlarına təqdim edilməsi ilə sosial şəbəkələrdə paylaşılması fərqli hüquqi məsələlərdir.

Mağaza görüntüləri nə qədər saxlaya bilər?

Müştəriləri maraqlandıran əsas suallardan biri də budur: mağazada çəkilən görüntülər bir həftə, bir ay, yoxsa illərlə saxlanılır?

Azərbaycanda bütün adi pərakəndə satış mağazalarının kamera görüntüləri üçün vahid, universal saxlanma müddəti müəyyən edildiyini söyləmək düzgün olmaz.

Saxlanma müddəti tətbiq olunan xüsusi hüquqi tələblərdən, müşahidənin məqsədindən və məlumatların işlənilməsi qaydalarından asılıdır. Görüntülərin məqsədsiz şəkildə qeyri-məhdud müddətə saxlanılması fərdi məlumatların qorunması prinsipləri baxımından suallar yaradır.

Müştəri kamera görüntülərini tələb edə bilərmi?

Azərbaycan Konstitusiyasına əsasən, qanunla müəyyən edilmiş istisnalar xaricində hər kəs özü haqqında toplanmış məlumatlarla tanış olmaq hüququna malikdir.

Müştəri mağazaya müraciət edərək onunla bağlı görüntülərin hansı məqsədlə toplandığını və necə istifadə edildiyini soruşa bilər. Lakin videoda başqa şəxslər də görünürsə, onların hüquqları nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən bütün videoyazının qeyd-şərtsiz təqdim edilməsi tələb oluna bilməz.

Hüququnuz pozulubsa, hara müraciət etməlisiniz?

Mağazada gizli kamera aşkar edən, şəxsi görüntülərinin qanunsuz yayıldığını düşünən vətəndaş əvvəlcə mümkün sübutları qoruyub saxlamalıdır.

Kameranın yerləşdiyi məkanın fotoşəkli, sosial şəbəkədə yayılan videonun ünvanı, paylaşımın tarixi və digər məlumatlar araşdırma zamanı əhəmiyyətli ola bilər.

Şəxsi həyata qanunsuz müdaxilə əlamətləri varsa, polisə və ya prokurorluğa müraciət etmək mümkündür. Hüquqları pozulmuş şəxs məhkəmə qaydasında da müdafiə tələb edə bilər.

Nəticə etibarilə, mağazada kameranın olması sahibkara müştərini istənilən yerdə və istənilən məqsədlə izləmək hüququ vermir. Təhlükəsizlik vacibdir, lakin insanın şəxsi həyatının toxunulmazlığı da eyni dərəcədə qorunmalıdır. Mağazaya daxil olmaq şəxsi həyat hüququndan imtina etmək demək deyil.