Qırmızı dəniz və Hörmüz risk altında: Yaxın Şərqdə yeni təhlükəsizlik xəritəsi cızılır
Yaxın Şərqdə yeni geostrateji mərhələ: Nüvə rəqabəti, blokadalar və böyük güclərin savaşı
Yaxın Şərqdə gərginlik günü-gündən daha mürəkkəb xarakter alır. Region artıq təkcə Vaşinqtonla Tehran arasındakı klassik qarşıdurma meydanı deyil, eyni zamanda qlobal enerji təhlükəsizliyi, nüvə texnologiyaları uğrunda rəqabət və yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdığı əsas geosiyasi mərkəzə çevrilib.
Əməliyyatlar genişlənir: Hörmüz və Qırmızı dəniz risk altında
ABŞ-nin İrandakı hədəflərə ardıcıl hava zərbələri endirməsinə cavab olaraq, Tehran da bölgədəki ABŞ müttəfiqlərinə — İordaniya, Bəhreyn və Küveytə yönəlik hücumlarını artırıb.
Bu toqquşmaların qlobal iqtisadiyyata ən ağır təsiri differsial logistika dəhlizlərində hiss olunur:
Hörmüz boğazında təhlükə: Dünya neft daşınmasının arterial damarı sayılan boğaz ətrafında hərbi risklərin artması enerji bazarlarını təzyiq altında saxlayır.
Yəməndən yeni həmlə: Husilərin Səudiyyə Ərəbistanına dəniz blokadası elan etməsi böhranın coğrafiyasını genişləndirib. Eyni vaxtda həm Hörmüz boğazı, həm də Qırmızı dəniz marşrutunun risk altına düşməsi beynəlxalq ticarətdə böyük qeyri-müəyyənlik yaradır.
Vaşinqtondan kritik hamlə: Riyadla 30 illik nüvə sazişi
Tramp administrasiyasının Səudiyyə Ərəbistanı ilə 30 illik mülki nüvə əməkdaşlığı sazişini təsdiqləməsi regionda qüvvələr nisbətini kökündən dəyişə bilər. Razılaşma Riyada mülki nüvə proqramını inkişaf etdirmək və gələcəkdə uranı zənginləşdirmək imkanı yaradır. Bu isə İranın nüvə ambisiyalarına qarşı Yaxın Şərqdə yeni bir nüvə rəqabətinin başlanması deməkdir.
ABŞ bu addımla yalnız enerji tərəfdaşlığını gücləndirmir; Səudiyyə Ərəbistanını regiondakı təhlükəsizlik strategiyasının əsas dayağına çevirir. Bu gedişat eyni zamanda:
İranın bölgədəki təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa,
Çin və Rusiyanın Yaxın Şərqdə artan fəallığına qarşı güclü balans yaratmağa hesablanıb.
Diplomatiya masası açıqdır, lakin zərbələr dayanmır
Hərbi eskalasiyanın pik həddə çatmasına baxmayaraq, diplomatik kanallar tam qapanmayıb. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio Vaşinqtonun böhranı siyasi yolla həll etməyə hazır olduğunu bəyan edib. Müxtəlif vasitəçilər üzərindən atəşkəs təşəbbüsləri irəli sürülsə də, tərəflərin qarşılıqlı zərbələri yaxın vaxtlarda hərbi əməliyyatların səngiyəcəyinə dair ümidləri azaldır.
Nəticə: Yaxın Şərqdə baş verən hər bir hərbi və ya siyasi addım artıq lokal çərçivədən çıxaraq, birbaşa qlobal təhlükəsizlik sisteminin və dünya iqtisadiyyatının gələcək taleyini müəyyən edir.
