Spartada uşaqlar necə tərbiyə olunurdu? Tarixə düşən sərt qaydalar
Güclü xarakter, böyüklərə hörmət, vətənə sədaqət və çətinliklər qarşısında mətanət... Qədim Sparta cəmiyyətinin tərbiyə prinsipləri əsrlər keçsə də, müzakirə olunan mövzulardandır. Bu cəmiyyətdə uşaqların yetişdirilməsinə, fiziki hazırlığa və ictimai məsuliyyətə xüsusi əhəmiyyət verilirdi.
Təhsil eksperti Etibar Əliyev sosial şəbəkə hesabında “Spartan tərbiyəsi” adlı paylaşım edərək qədim spartalıların həyat tərzini, dünyagörüşünü və tərbiyə ənənələrini əks etdirən maraqlı hekayələri diqqətə çatdırıb.
Paylaşımda Sparta cəmiyyətində ailə münasibətlərindən tutmuş uşaqların yetişdirilməsinə, böyüklərə hörmətdən tutmuş vətən uğrunda mübarizəyə qədər müxtəlif məsələlərə toxunulur.
Spartada sədaqət və ailə münasibətləri
Paylaşımda yer alan hekayələrdən birində afinalı bir şəxsin spartalıdan ər-arvad xəyanətinə görə cəzanın olub-olmadığını soruşduğu bildirilir. Spartalı isə belə bir hadisənin baş verməsi üçün əvvəlcə qeyri-mümkün bir öküzün mövcud olmalı olduğunu söyləyir. Afinalı həmin öküzün olub-olmadığını soruşduqda spartalı sualla cavab verir: “Bəs Spartada ər-arvad xəyanəti olurmu?”
Mətnə görə, Sparta qadınları digər yunan şəhərlərindəki qadınlardan fərqli olaraq cəmiyyət həyatında daha fəal mövqeyə malik idilər. Onlar güclü, dözümlü və cəsarətli övladlar yetişdirməklə Sparta ənənələrinin qorunmasında mühüm rol oynayırdılar.
Beş oğlunu itirən ananın cavabı
Paylaşımın diqqətçəkən hissələrindən biri döyüşə beş oğlunu göndərən spartalı ana haqqında hekayədir.
Oğullarının taleyini öyrənmək üçün xəbər gözləyən ana qasid gələndə ilk növbədə döyüşün nəticəsini soruşur. Qasid beş oğlunun da həlak olduğunu bildirir. Ana isə düşmən üzərində qələbə qazandıqlarını eşidəndə belə cavab verir: “Onda mən xoşbəxtəm ki, onlar qələbə üçün həlak olublar”.
Bu hekayə Sparta cəmiyyətində vətənə sədaqətin və kollektiv maraqların şəxsi hisslərdən üstün tutulduğunu ifadə edir.
“Spartaya atletlər deyil, döyüşçülər lazımdır”
Paylaşımda uşaqların tərbiyəsinə də geniş yer ayrılıb. Hekayəyə əsasən, yeni doğulan uşaqlar ağsaqqallar şurasına təqdim edilir, onların sağlamlığı yoxlanılırdı. Sparta tərbiyə sistemində fiziki güc, dözümlülük və döyüş hazırlığı əsas istiqamətlərdən sayılırdı.
Mətndə spartalıların olimpiya və digər idman yarışlarında iştirakına dair məhdudiyyətlər də xatırladılır. Bu yanaşma “Spartaya atletlər deyil, döyüşçülər lazımdır” fikri ilə ifadə olunur.
Böyüklərə hörmət spartalıların əsas xüsusiyyətlərindən idi
Etibar Əliyevin paylaşımında yer alan digər hekayə qocalara hörmət ənənəsindən bəhs edir.
Olimpiya oyunları zamanı özünə oturmağa yer tapa bilməyən yaşlı bir şəxs yeniyetmələrin olduğu sıraya yaxınlaşır. Yeniyetmələr onu görən kimi ayağa qalxaraq yerlərini ona verirlər. Tamaşaçılar bu davranışı alqışlayırlar.
Qoca isə belə deyir: “Bütün yunanlar bilir ki, yaxşı nədir, ancaq təkcə spartalılar yaxşı hərəkət etməyi bacarırlar”.
Bu əhvalat böyüklərə hörmətin yalnız sözlə deyil, davranışla nümayiş etdirilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Sadəlik və təmkin spartalı düşüncəsinin bir hissəsi idi
Paylaşımda spartalıların sadə danışıq tərzi, boş mübahisələrdən uzaq durması və qısa, mənalı cavabları da əks olunur.
Hekayələrdən birində qonaq spartalıya bir ayağı üstündə ondan daha çox dayana biləcəyini söyləyir. Spartalı isə qazının ondan daha uzun müddət bir ayağı üstündə dayana biləcəyini bildirir.
Başqa bir əhvalatda ona bülbül kimi oxuyan müğənnini dinləmək təklif olunur. Spartalı isə “Mən bülbülün özünü eşitmişəm” cavabını verir.
Bu nümunələr spartalıların sözçülükdən çox əmələ, nümayişdən çox mahiyyətə üstünlük verən həyat tərzini ifadə edir.
Sparta zəifləyəndə belə tərbiyə prinsiplərindən imtina etmədi
Paylaşımın sonuncu hekayəsində Makedoniya çarının Spartanı məğlub etdikdən sonra şəhərdən əlli gəncin girov verilməsini tələb etməsi təsvir olunur.
Spartalıların cavabı isə belə olur: “Yaxşısı budur, böyükləri götürün, biz istəmərik ki, gənclərimiz bizə Spartasayağı tərbiyə görməmiş kimi qayıtsınlar”.
Hekayə Sparta cəmiyyətində tərbiyənin, xarakterin və formalaşmış dünyagörüşünün nə qədər mühüm sayıldığını göstərən nümunə kimi təqdim olunur.
