Füzuli yenidən qurulur: Böyük Qayıdışın və yeni inkişaf dövrünün ünvanı
Füzuli bu gün Azərbaycanın işğaldan azad
edilmiş ərazilərində həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq siyasətinin,
müasir şəhərsalma yanaşmasının və Böyük Qayıdış strategiyasının mühüm
ünvanlarından biridir. Bir zamanlar işğalın ağır nəticələri ilə üzləşmiş şəhər
indi yeni yolların, müasir yaşayış komplekslərinin, təhsil və sosial
infrastruktur obyektlərinin inşası, eləcə də doğma yurda qayıdan insanların
sevinci ilə yeni həyat yaşayır. Hər il oktyabrın 17-də qeyd edilən Füzuli Şəhəri
Günü bu baxımdan yalnız azadlığın deyil, həm də yenidənqurmanın, bərpanın və gələcəyə
inamın rəmzidir.
Füzuli şəhəri 2020-ci il oktyabrın 17-də Azərbaycan
Ordusu tərəfindən işğaldan azad edildi. Bu tarixi hadisədən sonra dövlət
qarşısında mühüm vəzifələr dayandı: dağıdılmış şəhəri yenidən qurmaq, əhalinin
təhlükəsiz yaşayışını təmin etmək, nəqliyyat və kommunal infrastrukturu bərpa
etmək, iqtisadi fəallıq üçün yeni imkanlar yaratmaq. Prezident İlham Əliyevin
azad edilmiş ərazilərə mütəmadi səfərləri Füzulinin inkişaf prosesinin ardıcıl
şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. Dövlət başçısının tapşırıqları əsasında
şəhərin gələcək inkişaf istiqamətləri müəyyənləşdirilib, infrastruktur layihələrinin
icrasına başlanılıb və müasir şəhərsalma prinsiplərinə uyğun yeni yaşayış məkanları
yaradılıb. 2023-cü il martın 18-də Füzuli şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına
dair Baş planın təsdiq edilməsi bu prosesin mühüm mərhələlərindən biri olub.
Baş plan şəhərin uzunmüddətli inkişafını, yaşayış məhəllələrinin salınmasını, nəqliyyat
əlaqələrinin təşkilini və sosial infrastrukturun formalaşdırılmasını nəzərdə
tutan əsas sənədlərdən biridir. Füzulinin yenidən qurulması keçmişin izlərini
silməkdən daha geniş məna daşıyır. Burada məqsəd sakinlərin rahat yaşaya biləcəyi,
müasir xidmətlərdən yararlana biləcəyi, iqtisadi və sosial həyatın davamlı
inkişaf edəcəyi yeni şəhər mühiti yaratmaqdır.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərin dirçəldilməsi
üçün ilk növbədə etibarlı nəqliyyat, enerji və su infrastrukturu
yaradılmalıdır. Füzulidə bu istiqamətlərdə həyata keçirilən layihələr şəhərin gələcək
inkişafının əsasını təşkil edir. Rayonda “Füzuli” 110/35/10 kilovoltluq
yarımstansiyasının istifadəyə verilməsi, Füzuli Rəqəmsal Yarımstansiya və İdarəetmə
Mərkəzinin yaradılması enerji təminatının möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm
addımlardır. Köndələnçay su anbarları kompleksinin təmir-bərpadan sonra istifadəyə
verilməsi isə su ehtiyatlarının idarə olunması və təsərrüfat fəaliyyətinin dəstəklənməsi
baxımından əhəmiyyətlidir. Nəqliyyat sahəsində həyata keçirilən layihələr də
Füzulinin strateji mövqeyini gücləndirir. Zəfər yolu, Füzuli-Hadrut və Əhmədbəyli-Füzuli-Şuşa
avtomobil yolları şəhərin digər yaşayış məntəqələri ilə əlaqəsini
yaxşılaşdırır, bölgədə iqtisadi və sosial fəallığın genişlənməsinə imkan
yaradır. Bu layihələr sırasında Füzuli Beynəlxalq Hava Limanı xüsusi yer tutur.
Cəmi səkkiz ay ərzində inşa edilən hava limanının 2021-ci il oktyabrın 26-da
açılması Qarabağda yeni nəqliyyat imkanlarının formalaşdırılması baxımından əlamətdar
hadisə oldu. Prezident İlham Əliyev və Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib
Ərdoğanın iştirakı ilə açılan hava limanı Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərdə
qısa müddətdə müasir infrastruktur yaratmaq imkanlarını nümayiş etdirdi. Belə
layihələr Füzulinin yalnız yerli əhəmiyyətli yaşayış məntəqəsi kimi deyil,
Qarabağın ümumi inkişafına töhfə verən mühüm nəqliyyat və logistika mərkəzlərindən
biri kimi formalaşmasına zəmin yaradır.
Füzulinin dirçəlişinin ən mühüm göstəricisi
insanların öz doğma evlərinə qayıtmasıdır. İllərlə məcburi köçkün həyatı
yaşayan ailələr üçün doğma yurda dönüş sadəcə yaşayış yerinin dəyişməsi deyil,
həyatın yenidən qurulması, ailə xatirələrinin bərpası və gələcəyə yeni ümidlərlə
baxmaq deməkdir. 2023-cü il avqustun 18-dən etibarən keçmiş məcburi köçkünlərin
Füzuli şəhərinə qayıdışı başlanıb. İlkin mərhələdə 144 ailə şəhərə köçürülüb. Həmin
ailələr uzun illər Bakı, Sumqayıt və Abşeron rayonu ərazisində müvəqqəti məskunlaşma
yerlərində yaşayan insanlardan ibarət olub. Sonrakı mərhələlərdə də köç prosesi
davam etdirilib. 2024-cü il yanvarın 24-də respublikanın müxtəlif ərazilərində
müvəqqəti məskunlaşmış ailələrdən ibarət növbəti köç karvanı Bakı şəhərinin
Qaradağ rayonundan Füzuliyə yola salınıb. 2026-cı il oktyabrın 1-nə olan məlumata
əsasən, Füzuli şəhərinə ümumilikdə 827 ailə, 3153 nəfər köçürülüb. Bu rəqəmlərin
arxasında illərlə doğma yurd həsrəti çəkmiş insanların həyat hekayələri, ailələrin
yenidən bir araya gəlməsi və gələcək nəsillərin öz torpaqlarında böyüməsi
dayanır. Böyük Qayıdışın uğuru yalnız köçürülən ailələrin sayı ilə ölçülmür.
Qayıdan insanların işlə təmin olunması, uşaqların təhsilə çıxışı, tibbi xidmətlərin
təşkili, kommunal xidmətlərin dayanıqlı fəaliyyəti və sosial mühitə uyğunlaşma
da bu prosesin vacib tərkib hissələridir.
Yeni Füzulinin qurulmasında təhsil və mədəniyyət
infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Məktəblərin, uşaq bağçalarının, idman
və yaradıcılıq mərkəzlərinin yaradılması şəhərdə normal sosial həyatın
formalaşmasına xidmət edir. Füzulidə Özbəkistanın dəstəyi ilə inşa edilmiş Mirzə
Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəb Azərbaycan-Özbəkistan qardaşlığının
mühüm rəmzlərindən biridir. Məktəbdə 40 sinif otağı, altı laboratoriya, iki
informatika otağı, funksional tədris otaqları, akt və idman zalları, yeməkxana
və kitabxana yaradılıb. Təhsil müəssisəsinin ərazisində idman və istirahət sahələri
də nəzərdə tutulub. Bu məktəb yalnız təhsil ocağı deyil, həm də dost və qardaş
xalqlar arasında həmrəyliyin, qarşılıqlı dəstəyin və ortaq gələcəyə inamın ifadəsidir.
Qazaxıstanın dəstəyi ilə
Füzulidə inşa olunan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi də şəhərin
sosial-mədəni həyatında mühüm yer tutur. 2024-cü il martın 12-də Azərbaycan
Prezidenti İlham Əliyev və Qazaxıstan Prezidenti Kasım-Jomart Tokayev mərkəzin
açılışında iştirak ediblər. Mərkəzin yaradılması uşaqların yaradıcılıq qabiliyyətlərinin
inkişaf etdirilməsi, asudə vaxtlarının səmərəli təşkili və mədəni fəaliyyətlərə
cəlb olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, bu layihə Azərbaycan və
Qazaxıstan xalqları arasındakı dostluğun konkret nəticələrindən biridir. Təhsil
və mədəniyyət sahəsinə qoyulan sərmayələr Füzulinin gələcəyini formalaşdırır.
Çünki şəhərin həqiqi dirçəlişi yalnız binaların inşası ilə deyil, orada yaşayan
insanların bilik, bacarıq və yaradıcılıq imkanlarının inkişafı ilə mümkündür.
Füzulinin bərpası Azərbaycanın dost və qardaş
dövlətlərlə əməkdaşlığının da əyani nümunəsinə çevrilib. Özbəkistan və
Qazaxıstanın şəhərdə həyata keçirdiyi təhsil və mədəniyyət layihələri bu həmrəyliyin
ən bariz göstəricilərindəndir. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə münasibətlərinin
inkişafı fonunda Füzulidə yaradılan obyektlər daha geniş siyasi və mənəvi məna
kəsb edir. Bu layihələr azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasına verilən dəstəyin,
xalqlar arasında dostluğun və gələcək nəsillər üçün əməkdaşlıq ənənələrinin
möhkəmləndirilməsinin nümunəsidir. Füzulinin yenidən qurulmasında beynəlxalq əməkdaşlıq
şəhərin inkişaf imkanlarını genişləndirir və Qarabağın müasir, açıq və
dayanıqlı inkişaf məkanına çevrilməsinə töhfə verir.
Füzulinin bərpası prosesində həllini gözləyən əsas
problemlərdən biri mina təhlükəsidir. İlkin hesablamalara görə, rayon ərazisində
yüz mindən çox mina basdırılıb. Bu vəziyyət yaşayış məntəqələrinin bərpasına, kənd
təsərrüfatı torpaqlarının istifadəsinə və infrastruktur layihələrinin həyata
keçirilməsinə ciddi təsir göstərir. Mina və partlamamış hərbi sursatlardan təmizləmə
işləri insanların təhlükəsizliyinin təmin olunması baxımından həyati əhəmiyyət
daşıyır. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi yeni yaşayış sahələrinin
salınması, yolların çəkilməsi və iqtisadi fəaliyyətin genişləndirilməsi üçün zəruri
şərtdir.
17 Oktyabr – Füzuli Şəhəri
Günü bu böyük dəyişikliklərin mənasını bir daha xatırladır. Bu günün tarixi
mahiyyəti azadlığın qazanılması ilə yanaşı, onun qorunması, möhkəmləndirilməsi
və real inkişaf nəticələrinə çevrilməsidir. Füzuli bu gün Zəfərdən quruculuğa,
dağıntılardan dirçəlişə və məcburi köçkünlükdən doğma yurda qayıdışa uzanan
yolun canlı nümunəsidir. Şəhərdə ucalan yeni binalar, fəaliyyətə başlayan məktəblər,
istifadəyə verilən yollar və doğma evlərinə qayıdan ailələr Azərbaycanın gələcəyə
yönəlmiş inkişaf strategiyasının mahiyyətini əks etdirir. Füzulinin yeni tarixi
yazılır. Bu tarixin əsas qəhrəmanları Vətəni azad edən Azərbaycan əsgəri,
quruculuğu həyata keçirən insanlar və doğma torpaqlarına qayıdaraq burada yeni
həyat quran ailələrdir.
17 Oktyabr Füzulinin yalnız
azadlıq günü deyil, həm də yenidən doğuluşunun, milli həmrəyliyin və gələcəyə
inamın təntənəsidir.
Kamal Paşa-zadə
Qara Qarayev adına Mərkəzi İncəsənət
Məktəbinin
violonçel ixtisası üzrə müəllimi,
Azərbaycan Respublikasının Əməkdar
müəllimi
